De Mart spreekt: 'En vallen betekent pijn, au en napraten'

We zaten in de zomer van 2010 midden in de Oranjekoorts, toen plots de Tour de France begon. Bij Studio Sportzomer hadden ze daar een oplossing voor. Elke avond werd er halverwege het voetbal braaf overgeschakeld van Jack van Gelder naar Mart Smeets met zijn wielrenners. Ook al was heel Nederland in de ban van voetbal, niemand bij de NOS ontnam Smeets zijn Avondetappe. Mart is niet voor niets al decennialang de koning van de vaderlandse sportjournalistiek.

Aan dat tijdperk komt binnenkort een einde. De Mart wordt er bij de NOS subtiel uitgebonjourd. Waarom? Omdat hij volgend jaar 65 jaar wordt. Smeets maakte het vorige week zelf bekend. Uit vrije wil was het niet gegaan, maar hij had de argumenten van de directie aangehoord en begreep dat er in tijden van bezuinigingen keuzes gemaakt moesten worden.

Het waren opmerkelijk milde woorden van een man die niet bepaald te boek staat als bescheiden. Mart Smeets is de man van wie je houdt of the man you love to hate. De Mart is de Mart. En al komt hij soms zelfvoldaan over, er zijn weinig mensen op de televisie die met zoveel kennis van zaken, zoveel bezetenheid en zoveel liefde hun vak uitoefenen.

Ik ben van nature geen wielerfanaat, persoonlijk kan het mij weinig schelen wie er ontsnapt, demarreert, lost of lekrijdt, maar door De Mart moet je wel van deze sport gaan houden.

Dat bleek gisteren maar weer in De avondetappe.

De Mart spreekt: „Een peloton van bijna 200 man. Wind in de rug, hele smalle wegen. Je kunt er dus bijna op wachten. En het gebeurde: vallen. En vallen betekent pijn, au en napraten, sprinten en vallen aan tafel en dat doen we aan zee.”

Smeets weet sportbeleving in bloemrijke taal te vangen. Hij verheft sport tot kunst. Als een ware nestor interviewt hij jongere generaties die bij hem aan tafel schuiven en met speels gemak vat hij de gebeurtenissen van de dag samen bij beelden die van zichzelf helemaal niet zo spectaculair zijn.

Echt genieten is het wanneer Smeets in zijn kinderlijke enthousiasme doordraait en vragen aan sporters stelt waar alleen hij het antwoord op wil weten. Als hij van tijd tot tijd in een grotesk overhemd aan zijn glas rode wijn nipt en breeduit lacht, dan zie je een lieve grootvader en klein kind tegelijkertijd.

Uitgerekend in een tijd waar heel Nederland te horen krijgt dat mensen langer moeten werken, gooit de publieke omroep de grootste sportjournalist die we hebben eruit. Te oud. In ieder ander land zou het ondenkbaar zijn. Hoe moet dat nou verder zonder Mart? De Tour wacht op niemand, maar misschien moet ze volgend jaar een uitzondering maken.

Schrijver en cabaretier Johan Fretz vervangt tv-recensent Hans Beerekamp tijdens diens vakantie.