Criminele journalistiek

Dé journalistiek bestaat niet. Het vak wordt in alle soorten en maten beoefend. Het manifesteert zich in serieuze kranten en sensatiepers, in afstandelijk objectiverende en parochiale media. In bijna elke open en democratische samenleving verschijnen er boulevardbladen, populaire media, partijorganen en kwaliteitskranten.

Maar in Groot-Brittannië blijkt er ook zoiets te bestaan als misdadige journalistiek. Want die kwalificatie lijkt zo langzamerhand toch wel van toepassing op de journalistieke ethiek én praktijk van News of the World. Deze zondagskrant heeft niet alleen betaald voor informatie, een vorm van checkboek-journalistiek die corruptie bij overheidsdiensten in de hand werkt, maar ook telefoongesprekken van onwetende burgers afgeluisterd. En dat is strafbaar, dus crimineel.

Het heeft even geduurd voordat deze praktijken in het volle licht kwamen. Dat News of the World inbraken in voicemailberichten van Britse beroemdheden, was reeds bekend. Maar de verontwaardiging bleef beperkt, omdat celebrity’s in Engeland min of meer vogelvrij zijn. Nu blijkt echter dat de krant ook heeft ingebroken op de mobiele telefoons van vermoorde meisjes, van familieleden van slachtoffers van de bomaanslagen op de Londense metro (exact zes jaar geleden) en mogelijk van de nabestaanden van militairen die zijn gesneuveld in Afghanistan en Irak.

Alom verontwaardiging is het gevolg. Ook in het Lagerhuis waar de regeringspartij, eerst Labour en nu Conservatives , al jaar en dag hengelt naar steun van de tabloids. Premier Cameron heeft dus een probleem. Een hoofdredacteur die bij News of the World verantwoordelijk was voor deze inbraakjournalistiek, was tot voor kort zijn woordvoerder.

Maar de kwestie is groter dan deze partijpolitiek. Aan de orde is een mediacultuur waarin deze uitwassen zijn ingebakken. In Engeland zijn uitgevers machtiger dan journalisten. Marktaandeel is er belangijker dan waarheidsvinding. De gevolgen? Hoe ruiger de vechtmarkt is, des te minder grenzen er zijn bij de werving van lezers en adverteerders.

Deze cultuur beperkt zich niet tot het Verenigd Koninkrijk. News of the World is deel van NewsCorp, het op één na grootste mediaconcern ter wereld van Murdoch. Deze Australische ondernemer, die politici kan maken en breken, heeft sinds gisteren last van zijn geweten en heeft de politie daarom alle medewerking toegezegd. Hij wordt geconfronteerd met een lezersboycot, weglopende adverteerders en mediatoezichthouder Ofcom die gaat bekijken of zijn overname van betaalzender BSkyB wel door kan gaan. Het gaat hem vermoedelijk om geld.

Maar dat doet er nu niet toe. Ook monopolisten als Murdoch moeten zich soms gewonnen geven. Dat is de blessing in disguise van het feit dat is uitgekomen dat er helaas zoiets bestaat als criminele journalistiek.