Zieke Chávez verrast jarig Venezuela (200) met terugkeer

President Chávez mag dan sterfelijk zijn, hij is niet klaar om de macht over te dragen. Als de ziekte wint, bieden zijn broer en dochters een kans.

President Hugo Chávez van Venezuela is ziek, maar niet verslagen. Maandag keerde hij onverwachts terug naar Venezuela, na een verblijf van ruim een maand in Cuba, waar hij was behandeld voor kanker. Hij arriveerde precies op tijd voor de viering van de 200-jarige onafhankelijkheid van Venezuela.

De autoritair regerende president heeft het volk al meerdere keren toegesproken sinds zijn terugkeer. Chávez richtte zich gisteren tijdens het onafhankelijkheidsfeest kort tot de feestvierende Venezolanen. Daarnaast voorzag hij via Twitter de optochten van burgers en militairen van juichend commentaar.

Chávez klinkt weer bijna als vanouds. Tijdens toespraken gisteren en eergisteren sprak hij overtuigend, uit het hoofd en met gevoel voor drama. Dat in tegenstelling tot vorige week donderdag, toen Chávez na lang zwijgen en veel geruchten over zijn gezondheid vanuit Cuba zei dat hij kanker had. Chávez oogde vermagerd en sprak met zwakke stem.

Dat Chávez een al paar dagen na deze onthulling terugkeerde naar Venezuela, zien analisten vooral als een politieke zet. Een nog langere afwezigheid had de eenheid binnen zijn socialistische coalitie in gevaar gebracht. „Chávez is op heroïsche wijze teruggekeerd en ontvangen, opgestaan van zijn ziekbed om weer leiding te geven aan het land”, zegt Elsa Cardozo, hoogleraar politicologie aan de Metropolitana Universiteit in Caracas. „Zo weet iedereen weer wie de baas is. Alle macht is hier in handen van de president.”

Maar ondanks dat Chávez terug is op het politieke toneel van Venezuela, zijn de vraagtekens over zijn leiderschap niet weggenomen. Het helpt niet mee dat de president, sinds 1999 aan de macht, weigert duidelijk te maken hoe ernstig zijn ziekte precies is. Wel zei Chávez maandag dat zijn aanhangers niet moesten denken dat hij het gevecht (tegen kanker) al heeft gewonnen.

Mocht Chávez door zijn ziekte worden gedwongen om weer een stap terug te doen, dan komt zijn kandidatuur voor de presidentsverkiezingen van volgend jaar in gevaar. Het mogelijke gevolg, zegt politicoloog Cardozo. is een interne machtsstrijd binnen zijn partij, de PSVU (Verenigde Socialistische Partij van Venezuela). Dat zou funest zijn voor de alliantie van elf linkse partijen. „Sommige van de coalitiegenoten van Chávez zien nu al dat het land veel problemen heeft en dat creëert spanningen”, zegt Cardozo. Zij verwijst daarmee onder meer naar de terugkerende energie- en watertekorten, de oplopende inflatie en de groeiende onveiligheid.

Intussen kondigde vice-president Elias Jaua aan dat het kabinet zal worden herschikt. Chávez zou nadrukkelijk een regering van getrouwen willen samenstellen, zeker nu zijn gezondheidstoestand wankel is.

Mogelijk gaat Chávez zelf op zoek gaan naar een opvolger, mocht hij niet in staat zijn zich te laten herkiezen. Hoewel in de media gesuggereerd is dat de Venezolaanse grondwet toestaat dat de president bij lange afwezigheid zelf een opvolger aanwijst, is dat niet correct, zegt Felicano Reyna, voorzitter van Sinergia, een organisatie in Caracas voor democratische participatie.

Chávez mag tussentijds ook geen familielid aanstellen als vice-president. En daarmee vervalt de speculatie dat zijn broer, Adán Chávez, de macht overneemt zodra dat nodig is. Adán wordt gezien als de politieke inspirator van Chávez en is gouverneur van Barinas, de thuisprovincie van de twee broers.

Wel kan Chávez iemand van zijn familie opperen als potentiële presidentskandidaat voor de PSVU. Bijvoorbeeld zijn broer Adán, of zelfs een van zijn dochters. „Het is een goede mogelijkheid”, zegt Reyna. „Dan heeft hij iemand die hij vertrouwt en op wie zijn achterban ook zal stemmen. Op de achtergrond kan hij aan de touwtjes blijven trekken.”

Grote vraag is nu wat de oppositie gaat doen. Vooralsnog zijn de tegenstanders van Chávez van plan een gezamenlijke kandidaat naar voren te schuiven voor de verkiezingen. De oppositie kan nu niet te veel inspelen op de ziekte van Chávez, want dat kan averechts werken, maar het is ontegenzeggelijk dat het beeld van Chávez als sterke, machtige leider is geschaad door de diagnose kanker. „Het Chavisme heeft een klap heeft gekregen door de ziekte van de president”, zegt Reyna. „Plotseling blijkt Chávez gewoon een mens te zijn. Hij is niet langer onsterfelijk.”