VN-vredesmissie wordt een verzekeringskwestie. Commentaren op het Srebrenica-vonnis

De roemruchte foto waarop luitenant-kolonel Karremans (midden) borrelt met Mladic. Foto AP

Is het nog wel verantwoord om onder VN-mandaat te opereren? Ligt een schadevergoeding ook binnen handbereik van andere Srebrenica-slachtoffers? Vragen die binnen- en buitenlandse media opwerpen nu het Haagse gerechtshof de Staat verantwoordelijk houdt voor de dood van drie Bosnische moslimmannen.

“Voor de goede orde”, zo vangt het hoofdredactioneel commentaar van NRC Handelsblad vandaag aan, “de daders van de moordpartijen zijn Bosnische Serviërs en de hoofdverdachte, generaal Ratko Mladic, brengt zijn dagen sinds kort door in een Scheveningse cel.“

Missies juridisch riskant
De moslimenclave Srebrenica viel in juli 1995. Duizenden Bosnische moslims zochten bescherming bij een Nederlandse basis. Op 13 juli stuurden de Nederlanders, de zogeheten Dutchbatters, iedereen zonder VN-pasje weg. Servische soldaten voerden de mannen af. Naar schatting vermoordden zij 8.000 moslims. Nederland zou niet alles uit de kast hebben gehaald om deze mensen te redden.

Het hof oordeelt, zo vervolgt het NRC-commentaar, dat de Nederlandse Staat de moord op drie moslims had kunnen voorkomen. “Nu de Staat aansprakelijk is gesteld, is de vraag aan de orde of deelname van Nederland aan toekomstige VN-missies nu als juridisch te riskant zal worden beschouwd.”

Ook Toby Vogel, verslaggever van European Voice, meent dat het vonnis verwarring zaait. “In vredesmissies ontvangen eenheden instructies via nationale communicatielijnen, ook al staan ze formeel onder bevel van de VN. Deze praktijk zal nader bekeken moeten worden, want de Haagse rechter stelde vast dat de soldaten in Srebrenica handelden op bevel van het Nederlandse ministerie van Defensie.”

Het vonnis van gisteren kan verstrekkende gevolgen hebben voor VN-vredesmissies, benadrukte redacteur Cees Banning vanmorgen in nrc.next. “Omdat de rechter heeft bepaald dat de ‘effectieve controle’ blijft liggen bij het land dat de vredestroepen levert.”

Anti-Servische ondertoon
Een enkel medium haalt een heel andere boodschap uit het vonnis. “Het heeft een anti-Servische ondertoon”, schrijft Alexander Vatutin van The Voice of Russia. “En dat terwijl eigenlijk niemand weet wat er werkelijk in Srebrenica gebeurde. Toch doen sommige mensen in het Westen geloven dat de Serviërs en alleen de Serviërs schuld aan alles hebben. Het lijkt erop dat de Nederlandse rechters, die hun eigen landgenoten van oorlogsmisdaden beschuldigen, tussen de regels door nogmaals de Serviërs de schuld willen geven van het bloedvergieten.”

Lauren Comiteau, verslaggever voor Time Magazine, vermoedt dat andere naties voortaan “meer op hun hoede zijn” als de VN om deelname vraagt. “De veroordeling tot schadevergoeding kan de weg vrijmaken voor andere Srebrenica-slachtoffers. In het bijzonder degenen wier familie ook uit het Nederlandse kamp werd gestuurd.”

Het ontbrak aan persoonlijke moed
Dit drama gaat natuurlijk niet alleen over commandostructuren. Het gaat ook over persoonlijke verantwoordelijkheden, meent lezer Henk Schruer. “Tolk Hasan Nuhanovic was in dienst bij Dutchbat, de Nederlanders die de Bosnische moslims zouden beschermen. Toen hij voor zijn familie opkwam, lieten wij hem als een baksteen vallen”, schrijft hij in een ingezonden brief vandaag in NRC. “Een pasje – een eenvoudig geschrift, uit te schrijven zonder enig risico – voor zijn broer Muhamed werd geweigerd. Rizo Mustafic mocht wel werken voor Dutchbat. Bescherming werd hem geweigerd. Befehl ist Befehl? Persoonlijke moed in oorlogstijd is je hart laten spreken. Welke argumenten heeft onze landsadvocaat om ook maar te durven denken aan cassatie bij de Hoge Raad?”

Wel of geen precedentwerking?
De uitspraak biedt kansen voor een andere Srebrenicazaak tegen Nederland, betoogde Willem van Genugten, hoogleraar internationaal recht aan Tilburg University, vandaag in De Volkskrant. Het gaat om de ‘Moeders van Srebrenica’: de nabestaanden van zesduizend vermoorde zoons, mannen en broers die zich buiten de Dutchbat compound bevonden. “Nederland bemoeide zich met de héle evacuatie. Als ik advocaat van de 6.000 was, zou ik deze uitspraak van het hof grondig lezen. Er zitten bruikbare argumenten in.”

Maar volgens advocaat Geert-Jan Knoops heeft de uitspraak juist geen precedentwerking. “Het gaat alleen om de personen die onder het gezag van de Nederlandse troepen vielen”, zei hij vandaag tegen Radio Netherlands Worldwide. “Ze hebben op verzoek van Dutchbat werkzaamheden verricht ter ondersteuning van de eenheden. Het is - denk ik - niet een vrijbrief voor alle slachtoffers van Srebrenica.”

Eerder in deze serie
Veertig procent van de Serviërs vindt Mladic een held