Alleen vechters maken een kans

Hans Van Nuffel maakte een autobiografisch getinte speelfilm over jonge mensen met ongeneeslijke taaislijmziekte. ,,Het recht van de sterkste is universeel.”

‘Muco’s’ noemen ze zichzelf, Tom en Xavier, de jongvolwassen hoofdpersonen van de film Adem die aan mucoviscidose lijden, een aangeboren erfelijke ziekte met een beperkte levensverwachting, ook bekend als cystic fibrosis of taaislijmziekte. De Vlaamse regisseur Hans Van Nuffel (1981) kent hun leven uit eigen ervaring. Ook hij heeft de ziekte, maar anders dan dertig jaar geleden voor mogelijk werd gehouden, weerhield hem dat er niet van een filmstudie te voltooien en een aantal prijswinnende korte films te regisseren. Adem is zijn speelfilmdebuut.

Ik moest ontzettend huilen bij het zien van uw film. Heeft u daar op ingezet?

,,Ja en nee. Sowieso heb je door het onderwerp de ene helft van de zaal te pakken en de andere helft van de zaal wil liever ergens anders zijn, omdat ze zich ongemakkelijk voelen door hun emoties. Toch heb ik niet echt op het effect gespeeld. Sentiment en melodrama leiden er al snel toe dat je te veel geeft, en dan maak je het meteen kapot voor de cynici, tot wie ik mezelf reken. Qua dramatiek trekken we alle registers open, maar de aanpak is afstandelijk en onderkoeld.’’

Zijn daarom de dialogen zo rap en hard?

,,Iedereen zegt waar het op staat. We wilden een komische timing, gespeeld op ironie en sarcasme. Dat klopt ook met de personages. Hun verbaal vermogen is vaak nog hun enige wapen. Dat was ook voor de acteurs de beste aanpak. Ze moeten iets vertolken wat ver van hen afstaat. Het zijn allemaal mannen die blaken van gezondheid.’’

Moet je dat als acteur niet gewoon kunnen spelen? Ze spelen toch ook koningen of moordenaars?

,,Er is een fundamenteel verschil, omdat deze film ook aan hun eigen wezen raakt. De meeste mensen gaan ervan uit dat ze de beschikking hebben over een bepaalde hoeveelheid tijd. Die tijd gaan ze invullen. En afhankelijk van hoe ambitieus ze zijn, krijgt die invulling een bepaalde vitaliteit. Als je van jongs af aan weet dat je niet lang te leven zult hebben, dan vecht je alleen nog maar voor die tijd. Aan de invulling kom je vaak niet eens toe. Dat was het basisgegeven: een personage dat weet dat het geen tijd van leven heeft. Wat voor keuzes maak je dan?’’

Dus uw film gaat meer over zingeving dan over ziekte?

,,Zingeving, zelfbeschikking, overlevingsdrang, ja. Zingeving is een heel complex thema. Deze jongens hebben net als alle jonge mensen alles voor zich, maar toch ook weer niet, omdat de tijd die rest in snel tempo korter wordt. Die onzekerheid kan heel verlammend zijn.’’

Tegelijkertijd ontwikkelt de medische wetenschap zich voortdurend, zodat de mogelijkheden steeds bijgesteld worden.

,,Door die constante wissels is er een doorlopende onzekerheid en dat maakt dat er heel weinig buffer is. Het ziektebeeld wordt daardoor naarmate de patiënten ouder worden steeds meer psychologisch. Het zijn eigenlijk alleen de vechters die het halen. De film doelt daar ook een beetje op.”

Dat is ook heel wrang, want misschien kan niet iedereen even hard vechten.

,,Ja, maar de wet van Darwin. Het recht van de sterkste is universeel. Degene met de meeste vechtlust en de beste conditie wint. Vandaar ook de wedstrijdjes tussen de personages de hele tijd in de film.”