Wat riekt daar in het riool van de muntunie?

Terwijl de Europese autoriteiten proberen het gebouw van de muntunie overeind te houden, kan het ook geen kwaad om af en toe eens rond te kijken in de riolering. Want daar is het vaak nog veel interessanter. Een belangrijk deel van die ondergrondse infrastructuur bestaat uit het onderlinge betalingssysteem tussen de centrale banken die samen het Europees Stelsel van Centrale Banken vormen. De Europese Centrale Bank is het middelpunt. Dat systeem heet Target2, en daar is iets vreemds aan de hand.

Om een vernederlandst voorbeeld van Deutsche Bank Research te nemen: de transfer van geldbedragen tussen een Griekse klant en een Nederlandse leverancier gaat van de Griekse bank van de klant, daarna de Griekse centrale bank, naar de ECB, naar De Nederlandsche Bank en dan naar de bank van de leverancier. Uiteindelijk heeft de Nederlandse bank van de leverancier een claim op de Griekse bank van de klant. In normale tijden, waarin het geld binnen de muntunie vloeit als water, leent die Nederlandse bank dat bedrag via een omweg weer terug naar Griekenland en de zaak is weer gladgestreken.

Maar wat gebeurt er nu als dat uitblijft? Stel dat krediet aan Griekenland niet zo vanzelfsprekend meer is? In dat geval blijft er een tegoed bestaan van de Nederlandse centrale bank in het Target2-stelsel en blijft er een navenant tekort staan van de Griekse centrale bank.

Dat is op dit moment het geval.

Tot de kredietcrisis van 2008 bestonden nauwelijks of geen tekorten of overschotten in Target2. Maar toen het onderlinge wantrouwen toesloeg, begonnen zij te cumuleren. Ze sloegen neer bij landen die een structureel overschot hadden op hun betalingsbalans en bij landen met structurele tekorten. Waar de riolering dat keurig had moeten afvoeren, ontstond een prop.

Inmiddels heeft de Spaanse centrale bank een tekort van 50,9 miljard euro bij Target2. Voor Portugal is dat tekort 59,9 miljard, voor Griekenland is het 87,1 miljard en voor Ierland een verbijsterende 145,2 miljard euro. Veel andere landen hebben eveneens tekorten, zij het minder. Italië is zo’n beetje in balans. Maar de Finse centrale bank heeft al een claim opgebouwd van 19,7 miljard euro, De Nederlandsche Bank krijgt nog 40,5 miljard euro, Luxemburg (oké, dat is in wezen één grote bank) heeft een claim van 67,9 miljard euro en de Duitse Bundesbank is met een gigantische claim van 325,6 miljard euro in wezen de tegenpartij geworden van vrijwel het gehele eurosysteem. Vier jaar geleden bestond die claim niet.

Dit is techniek, en het zegt op zichzelf niets. De centrale banken zijn opgegaan in de muntunie en zijn in dat opzicht deel van een geheel. Maar kennelijk verhuist er een boel geld naar Duitsland. Onderzoekers van Deutsche Bank stellen dat het overschot op de Duitse handelsbalans niet alleen verantwoordelijk kan worden gesteld voor de toename. Het kan nauwelijks anders dan dat er ook een flinke hoeveelheid spaargeld uit het Zuiden wordt doorgesluisd naar ‘veilige’ landen.

Target2 kan zo een kanaal voor kapitaalvlucht worden. En bovendien: als het commerciële banksysteem van een land, zeg Griekenland, door wantrouwen geheel is afgesneden van de rest van de eurozone, dan gaat op een gegeven moment alles via de ECB. Dan financieren de andere nationale centrale banken uiteindelijk de totale liquiditeit in dat land. Wat gebeurt er als dat land vervolgens toch uit de eurozone wordt gedwongen? De discussie daarover is al even technisch als het onderwerp zelf. Maar dat het een beetje begint te rieken in de riolering, staat vast.

Maarten Schinkel