Het doe-het-zelf-pensioen

In het nieuwe pensioenakkoord lopen jongeren het meeste risico.

Maar er zijn alternatieven als er straks niks meer van je pensioen over is.

Wat krijg je later eigenlijk per maand aan pensioen? 70 procent van de Nederlanders in loondienst, meldde onderzoeksbureau TNS NIPO, heeft geen idee. Voor je dertigste ontvang je vaak al vier verschillende pensioenoverzichten: van je eerste baantje bij de ijssalon tot en met de drie werkgevers erna. Ze verdwijnen meestal ongeopend in een doos. Pensioen is iets voor later.

Terwijl juist jongeren de dupe zijn van het nieuwe pensioenakkoord. Hun pensioen schommelt vanaf 2020 mee met de beurs – en is dus onzeker.

Het goede nieuws is dat er ook andere manieren zijn om te zorgen dat je later rond kunt komen. Tien alternatieven voor een gouden oude dag.

1Meer doen met minder

Als je nu vast aan leven op bijstandsniveau went, is het later makkelijker rondkomen van AOW alleen. Financieel columniste en schrijver Marieke Henselmans is ‘dé expert op het gebied van ‘vrolijk besparen’. „Jongeren weten niet meer wat je allemaal zelf kan doen. Zo deed ik ooit een cursus automonteren voor de 10.000-kilometerbeurt van mijn auto. Kijk, je hoeft niet zelf inlegkruizen te gaan borduren, maar kies iets wat je leuk vindt. Tuinieren, groente verbouwen, je administratie. Of bespaar bij het boodschappen doen. In het echte eten zitten de kosten niet. Een komkommer kostte vorige week maar 29 cent!” Op de website genoeg.nl geeft Henselmans allerlei bespaartips. Bijvoorbeeld ‘terug naar de broodtrommel in plaats van de luxepaardjeslunch’. Opbrengst: 2 euro per dag.

2 Het huisbusje

Sparen kan ook met kleine bedragen. Eind negentiende eeuw moest een Amsterdamse houtzagersknecht rond zien te komen van zes gulden in de week – mét vrouw en kinderen, schrijft Gerard Borst, onderzoeker geldcultuur bij het Geldmuseum in Utrecht. Vanaf 1906 kon hij zijn centen, stuivers en dubbeltjes sparen in een ‘huisbusje’. De spaarbank gaf een onverwoestbaar kluisje in bruikleen, de sleutel bleef achter bij de bank. Zo werd de arme spaarder tegen zichzelf in bescherming genomen. Een paar keer per jaar kwam hij zijn busje legen bij de spaarbank en werd het saldo bijgeschreven op een spaarboekje. Het was een van de eerste spaarmethodes voor arbeiders, schrijft Borst.

De moderne variant van het huisbusje heet lijfrentepolis. Maandelijks betaal je premie aan een verzekeraar, die het geld minimaal twintig jaar voor jou beheert, door te sparen of te beleggen. Dat gebeurt wel vaak tegen hoge kosten. De overheid beloont dit eigen initiatief met belastingvoordeel. De premies mag je aftrekken van je belastbaar inkomen, zodat je tot 52 procent minder belasting over die bedragen betaalt (als je inkomen hoger is dan 54.368 euro per jaar).

Op het moment dat de verzekeraar uitkeert, moet je wél belasting betalen. Maar tot een jaarinkomen van 32.738 euro bruto val je als vijfenzestigplusser in een lager belastingtarief.

3Kasmoni

Vind je sparen lastig? Gebruik dan je familie als stok achter de deur. Veel Surinaamse en Antilliaanse Nederlanders doen aan Kasmoni, een informeel banksysteem waarin elke maand ongeveer 3,5 miljoen euro circuleert. De twaalf familieleden of vertrouwelingen van een kring doen iedere maand een vast bedrag bij de houder in de kas – meestal een vrouw. Zij keert het totaalbedrag iedere maand aan één lid uit. Het lot, de kashouder of onderling overleg bepaalt wie in de prijzen valt. Dit gaat door tot iedereen een keer is geweest. De druk is groot om met het geld over de brug te komen, omdat je met je familie spaart.

Sparen kan ook minder exotisch: op een beleggingsrekening of een ordinaire spaarrekening. Het is vooral van belang vroeg te beginnen. Stel, je bent nu 27 en begint vandaag met sparen. Dat hou je vol tot je 67 bent. Als je in die veertig jaar anderhalve ton bij elkaar wilt oppotten, moet je 129 euro per maand wegzetten tegen een rentepercentage van 4 procent.

Stel je het sparen nog een jaartje of tien uit, dan ligt dat bedrag aanzienlijk hoger: 220 euro per maand. Begin je morgen, dan is je totaalinleg 61.920 euro (129 x 12 x 40). Begin je over tien jaar, dan kost het je in totaal 79.200 euro (220 x 12 x 30).

4 Living la vida loca

Verruil je Vinexbouwpakket in regenachtig Alphen aan de Rijn voor een vakantiehuis aan de Costa del Sol. Lekker weer, lagere borrelprijzen. Ook vastgoed is goedkoper op het Spaanse platteland. Sinds 2008 zijn de huizenprijzen in Nederland dan wel 6 procent gedaald, op het Iberisch schiereiland gingen de prijzen met 8 procent omlaag en in sommige regio’s op het platteland wel met 30 procent. De AOW verhuist gewoon naar Spanje mee.

Ook buiten de grenzen van Europa krijg je meestal gewoon AOW uitbetaald. In Azerbeidzjan of Libië ligt dat moeilijker, daar wordt je pensioen ingetrokken of met 50 procent gekort. Op de site van de Sociale Verzekeringsbank kun je precies zien waar je kunt genieten van een warme oude dag.

5 Strijdend ten onder

Net als pakken melk en vleeswaren gaan we steeds langer mee. Daarom voorziet het nieuwe pensioenakkoord in een hogere AOW-leeftijd. Het goede nieuws is dat juist actief blijven gelukkig maakt, zegt hoogleraar organisatiepsychologie Arnold Bakker. Er zijn speciale uitzendbureaus voor bejaarden zoals ‘Oudstanding’ en genoeg andere activiteiten waar je tot op hoge leeftijd geld mee kunt verdienen. Oppassen, schrijven, schilderen, wijn importeren, taarten bakken, honden uitlaten of een Bed & Breakfast aan huis.

6 De ruilkring

In Amsterdam werd in 1993 de eerste ruilkring van Nederland opgericht, Noppes. Schilderen, dagvaarden, loodgieterswerk: voor ieder klusje kun je punten of ‘noppes’ verdienen waarmee je betaalt voor de diensten van een ander. Maar ook ouderwets ruilen mag. Proefflaconnetjes, een combimagnetron en een kaartje voor Blijdorp worden te ruil aangeboden op de website noppes.nl. Ruilgroepen zijn ontstaan in krakerskringen in Amsterdam en bestaan inmiddels in heel Nederland. Kijk voor een overzicht op letscontact.nl.

7 De leefgemeenschap

Op het Zuid-Franse platteland leeft de ‘coöperatie’ Longo Maï al veertig jaar van schapen en van het land. Inkomensverschillen bestaan er niet, de 220 leden hanteren een gezamenlijke kas. Iedereen krijgt zo’n 50 tot 100 euro zakgeld per maand en voor grotere uitgaven kan budget worden aangevraagd bij de kasbeheerder.

De Hobbitstee in Wapserveen is dichterbij, maar niet compleet zelfvoorzienend. De acht huishoudens delen twee badkamers, een wasmachine en gas, water en licht. De leden verbouwen hun eigen groente en kopen gezamenlijk droog- en deegwaren in. De huur voor een huisje op het erf ligt tussen de 100 en 460 euro. In totaal kun je voor een bedrag van 1.000 euro per maand uit de voeten, zegt groepslid Maroen de Haan.

8 Los je hypotheek af

Heb je al een huis? Los dan af. Dan ben je een grote maandelijkse kostenpost kwijt tegen de tijd dat je met pensioen gaat. In Duitsland is het heel normaal om een afgelost huis als pensioenvoorziening te zien. En dat is helemaal geen gekke gedachte, zegt Financieel Planner van het Jaar 2010 Rick Wassenaar. Als je voor een hypotheek kiest die helemaal aflossingsvrij is, ben je duurder uit als je je huis niet goed verkoopt.

Stel, je neemt een hypotheek van 250.000 euro (6 procent rente op jaarbasis, looptijd 30 jaar) en je inkomen is lager dan 54.367 euro. Als je niks aflost, heb je aan het einde van de rit 270.000 euro rente betaald. Maar als de huizenprijzen dalen en je huis brengt bij verkoop niet meer dan 200.000 euro op, dan heb je een restschuld van 50.000 euro. De totale kosten van je hypotheek zijn dan 320.000 euro.

Lineair aflossen is alleen slim als je minder dan 18.218 euro (of een paar jaar helemaal niets) verdient, zegt Wassenaar. Hij adviseert een hypotheek te nemen waarbij je maandelijks 250 euro voor je huis spaart tegen, zeg, 6 procent rente. Om aan het einde van de rit 250.000 euro gespaard te hebben – genoeg om je hypotheek af te lossen – hoef je verspreid over 30 jaar maar 90.000 euro in te leggen. De rente doet de rest. In totaal betaal je dan 360.000 euro: 270.000 rente plus 90.000 euro spaarinleg. Als je je huis met verlies verkoopt – bijvoorbeeld voor 200.000 euro – dan kost het je dus in totaal 160.000 euro, de helft van de variant met de volledig aflossingsvrije hypotheek.

Nog een voordeel van een afgelost huis: je kunt het in nood altijd verkopen en daarna leven van de opbrengst in een huurhuis.

9 Laat je ouders bijleggen

Vergeet je rijbewijs als beloning voor niet roken. Laat je ouders liever jaarlijks een bedrag schenken bij goed gedrag. Ouders mogen per jaar 5.030 euro belastingvrij schenken aan ieder kind tot het 35 jaar is. Dat bedrag mag één keer tot 24.144 euro opgehoogd, of zelfs tot 50.300 euro als je ouder bent dan 18 en het geld wordt gebruikt voor een dure studie of nieuwe woning. Houd je hand vroeg op. Bij sparen geldt: hoe jonger je begint, hoe groter het bedrag wordt.

10 Kies de juiste opleiding

Je ouders hadden gelijk toen ze zeiden dat doorstuderen loont. Mits je de juiste studie kiest. Tandheelkundigen hebben later de meeste kans op een baan (werkloosheid nog geen 1 procent) en verdienen anderhalf jaar na afstuderen al zo’n 5.500 euro per maand. Kunsthistorici en archeologen daarentegen moeten doorgaans beknibbelen.

De werkloosheid ligt een stuk hoger in deze beroepsgroep (zo rond de 15 procent) en het aanvangssalaris een stuk lager (zo’n 1.900 per maand), zegt hoogleraar Rolf van der Velden van het Research Centrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA) van de Universiteit Maastricht.