'Leningen vergroten het Griekse probleem'

De leningen aan Griekenland gaan niet naar groei maar naar rentebetalingen, zegt de Griekse econoom Varoufakis. „Dat is verspilling van economische energie.”

Een jaar geleden moest Yanis Varoufakis nog leuren om aandacht te krijgen voor zijn voorstel voor het aanpakken van de eurocrisis. Het hoofd van de vakgroep politieke economie van de universiteit van Athene en oud-adviseur van premier Papandreou pleit, samen met de Britse Labourpoliticus en wetenschapper Stuart Holland, voor grootschalige Europese investeringen en het financieren van de schuldenberg door de uitgifte van euro-obligaties.

Inmiddels is Varoufakis in Griekenland veruit de populairste econoom. Zijn boodschap dat een land met schulden niet wordt geholpen door meer schulden te maken, doet het erg goed bij het publiek, dat de bezuinigingspolitiek van de regering verwerpt.

Varoufakis geeft meerdere interviews per dag in zijn buitenhuis op Aegina, een eiland voor de kust van Athene. Journalisten pikt hij in zijn rode Mini Cooper op van de veerboot. Aan de rand van het zwembad verzucht zijn dochter van zeven dat papa weer eens tijd aan haar moet besteden. Maar werk gaat voor. Nu is het moment om door te pakken, zegt hij, want het lijkt erop dat het kwartje begint te vallen.

„Meer en meer mensen zien in dat er een systeemfout is, niet een ‘Griekse crisis’. En dat die crisis een samenhangende oplossing voor het hele eurosysteem behoeft.” Een door hem opgestelde verklaring, ondertekend door onder meer de ex-premiers van Italië, Frankrijk, Portugal en België staat vandaag in de Financial Times en Der Spiegel.

Het is een oproep voor méér Europa en een Europese ‘New Deal’ in antwoord op de schuldencrisis. Volgens de ondertekenaars en Varoufakis zijn grootschalige overheidsinvesteringen nodig om te voorkomen dat burgers hun geloof in politici verliezen, doordat die zien dat niet hun regering, maar kredietbeoordelaars de dienst uitmaken.

Toch zullen de Europese ministers van Financiën binnenkort besluiten tot een nieuw miljardenkrediet aan Griekenland, vreest Varoufakis. „Ik vind het tragisch. De Nederlandse en Duitse belastingbetalers geven leningen aan de Griekse regering. Jullie regeringen presenteren dat als solidariteit, maar dat is het niet. Het geld gaat niet naar groei. Het gaat naar de banken, in de vorm van rentebetalingen. En komt dat geld terug, circuleert het? Nee, want de banken zijn er verschrikkelijk aan toe. Ze absorberen alle liquiditeit die hun kant op komt. Dat is verspilling van economische energie.”

„Intussen verslechtert de verhouding tussen het Grieks bbp en de staatsschuld, want het bbp gaat omlaag en de schuld omhoog. Je lost de Griekse schuld niet op door aan de Grieken te lenen, want we kunnen dat niet terugbetalen.”

Ook de parlementaire goedkeuring vorige week van de bezuinigings- en privatiseringsplannen brengt structurele oplossingen volgens hem niet dichterbij. Integendeel. „Zelfs als je het puur technisch bekijkt kunnen de regeringsdoelen niet worden gehaald. Hiermee pers je het beetje leven dat nog over is uit de economie. Toen Thatcher privatiseerde deed ze dat vooral omdat ze geloofde dat het tot meer marktwerking en efficiëntie zou leiden, niet om de inkomsten van de staat op korte termijn te verhogen. In Griekenland gebeurt nu precies het omgekeerde.”

De regering heeft net aangekondigd van plan te zijn elektriciteitscentrales te verkopen. Daarmee vergroten ze toch de marktwerking?

„Ze zijn te veel in paniek om het goed te doen. Dit is een faillissementsuitverkoop, tegen dumpprijzen, die bovendien ontzettend slecht is voor het milieu. We hebben het over de meest vervuilende bruinkoolcentrales van Europa. Thatcher deed acht jaar over de privatiseringen, hier willen ze het in acht weken doen.”

U overdrijft. De privatiseringen worden over drie of vier jaar uitgesmeerd.

„Maar over de manier waarop wordt onder hoge druk in slechts een paar weken besloten. Laat me een voorbeeld geven. De Griekse Postbank, waarvan de staat de grootste aandeelhouder is, is de meest gezonde bank van Griekenland. Als die nu wordt geprivatiseerd, neemt een van de grote commerciële banken, zoals EFG Eurobank of Alpha Bank, de Postbank waarschijnlijk over. Dat zijn banken die nu door de Europese Centrale Bank (ECB) in leven worden gehouden. Dan laat je een in feite failliete bank een gezonde bank opeten. Dat grenst aan het misdadige.”

Hoe moet het volgens u?

„Naar mijn mening zijn er drie crises, die tegelijk moeten worden aangepakt: een bankencrisis, een schuldencrisis en gebrek aan investeringen. In plaats van het druppelende infuus waaraan de banken nu hangen, moeten we ze echt doorlichten en herkapitaliseren, zodat ze weer gezond worden. Dat kun je doen met geld van het Europese noodfonds EFSF. Rechtstreeks en in ruil voor aandelen. Die kunnen later met winst worden verkocht.

„De schuldencrisis kunnen we hanteerbaar maken door 60 procent van de schuld van de lidstaten van de eurozone door de ECB te laten beheren. Je deelt de staatsschulden als het ware in tweeën en alle lidstaten openen een soort rekening bij de ECB waar het deel van hun schuld op staat dat nog binnen de in Maastricht afgesproken criteria valt. De ECB besteedt geen cent, maar geeft wel euro-obligaties uit waarmee die schuld wordt gefinancierd tegen een veel lagere rente dan waarvoor wij nu kunnen lenen.”

Het klinkt als een boekhoudkundige truc: de schuld verschuiven naar de boeken van de ECB. Daar daalt hij toch niet mee?

„Hij daalt wel, door de lagere rentepercentages. Van de 340 miljard die Griekenland schuldig is, is 290 miljard pure rentebetaling.”

Het belangrijkste, benadrukt Varoufakis, zijn de investeringen. „Het gebrek aan investeringen trekt ons en jullie naar beneden. Een goed bewaard geheim is de Europese Investeringsbank (EIB). Die besteedt nu al twee keer het kapitaal van de Wereldbank en investeert in zorgvuldig geselecteerde projecten. Het probleem is de vereiste co-financiering door lidstaten. Die hebben geen geld. Maar als je ook dat via euro-obligaties regelt, kunnen de projecten een motor zijn voor Europese groei. Stel je een spoornet voor dat de havens van Piraeus en Patras verbindt met het TGV-net in het hart van Europa. Iedereen zou profiteren: de bedrijven die opdrachten krijgen, de gebieden die ontsloten worden, de kopers van de obligaties.”

Waarom gebeurt het niet?

„Europa zit gevangen in wat wetenschappers ‘coördinatiefalen’ noemen. Binnenskamers vertellen politici en bankiers ons dat ze dit steunen. Als ik vraag: wil je dat ook in het openbaar zeggen, dan zeggen ze ‘nee’. Dat is vanuit hen bezien rationeel, want als zij dat als enige doen, wordt het door de markten mogelijk geïnterpreteerd als zwakheid en gaat de rente op hun schuld omhoog. Maar als iedereen het tegelijk zegt, zou dat natuurlijk anders zijn.”