Handen wassen

Binnen de haat-liefdeverhouding met China zit de wereld buiten China weer een beetje in de haatfase. Dat kan ook gemakkelijk, want China geeft er onverminderd aanleiding toe. En belangrijker: er liggen geen grote internationale gebeurtenissen voor China in het verschiet, wat het een stuk gemakkelijker maakt voor ons om te haten.

De vrijlating, voorgaande weken, van mensenrechtenactivist Hu Jia en kunstenaar Ai Weiwei doet daar niets aan af. Negentig jaar communisme evenmin. Als er voor ons geen speciale aanleiding is om China te vieren, valt het meer mensen op hoe repressief China is gebleven – alle economische voorspoed en nieuwe openheid ten spijt. We kunnen er maar niet aan wennen dat de grote nieuwkomer op het internationaal toneel een notoire schender van de rechten van de mens is.

Toch heeft er ondanks die constante van repressie wel degelijk een verschuiving plaats in China. Zo eensgezind en uniform als de partijstaat het wil doen voorkomen is het land al lang niet meer. Daarbij raken politie en leger steeds verder van de dagelijkse realiteit verwijderd. Waar zij terug blijven grijpen naar oude reflexen, groeit bij een groot deel van de overheid het verlangen om conflicten aangaande de vrijheid van meningsuiting op een andere manier op te lossen. Het muilkorven van hinderlijke criticasters is een beproefde methode die weinig concreet verzet oproept in binnen en buitenland, maar het maakt China niet geliefd. En dat laatste steekt, ook in China.

Niet voor niets klaagt het land geregeld over het feit dat zijn critici niet willen zien hoeveel het inmiddels heeft bereikt. Maar wie wil vleien over de spectaculair teruggedrongen armoede, het dak boven het hoofd van zo goed als alle Chinezen, het hoge onderwijspercentage en de brede medische zorg, stuk voor stuk lichtjaren van verschil met het zwaar berooide land van een paar decennia geleden, wordt in zijn enthousiasme behoorlijk afgeleid zolang het vrije denken en spreken zo structureel wordt gefnuikt.

Dat maakt het feest van deze crypto-kapitalisten ook zo wrang. We zouden ze best willen feliciteren, maar dan moeten ze eerst hun handen wassen.

Floris-Jan van Luyn