Teutoonse discipline versus Yankee-bravoure

Leeg. Dat is volgens de econoom Robert Samuelson de gereedschapskist van de economische beleidsmakers in een groot deel van de wereld. Aanleiding was de publicatie deze week van het jaarverslag van de Bank voor Internationale Betalingen (BIS).

Deze ‘bank van de centrale banken’ had een opmerkelijke boodschap. Overheden moeten hun begrotingstekorten terugbrengen en centrale banken moeten hun zeer lage rentes sneller verhogen dan ze nu van plan zijn. Als de overheidsschulden te veel uit de hand lopen, en als het monetaire beleid de inflatie te veel haar gang laat gaan, dan zaait de bestrijding van de huidige crisis het zaad voor de volgende, aldus de BIS.

Het instituut raakte daarmee een gevoelige snaar. In een snelle reactie op de economische recessie die op de kredietcrisis volgde lieten overheden in de Westerse wereld hun begrotingstekorten oplopen, of stimuleerden daar bovenop de economie. Dat was een goede en logische stap, maar wel tegen de voorwaarde dat zij tegelijkertijd al een geloofwaardig pad uitstippelden om het opgelopen tekort en de staatsschuld op de middellange termijn in te tomen. Ten opzichte van 2008 is die middellange termijn eigenlijk: nu. Maar veel landen, en dan met name de VS, zijn nog niet begonnen. Zeker nu zich daar een nieuwe verzwakking van de economie aftekent, slaat de stemming juist om naar een verder uitstel van de tekortreductie.

Dan de centrale banken. Zij verlaagden hun rentes sterk na de crisis, en ook dat was terecht. Maar inmiddels loopt de inflatie op als gevolg van een stijging van de grondstoffenprijzen die best wel eens het gevolg zou kunnen zijn van het soepele monetaire beleid zelf. Geen probleem, want met een zo gebrekkig economisch herstel is de kans dat de inflatie structureel oploopt klein, toch? Nee zegt de BIS. Er is het risico dat de recessie nu al zo lang duurt dat er veel capaciteit in de economie moet worden afgeschreven. Dat betekent dat de krapte groter is dan gedacht, en dat inflatie wel degelijk een gevaar is.

De keus is dus eigenlijk tussen een normalisering van het budgettaire en monetaire beleid, met als gevaar dat de economie dat nog lang niet aan kan en terugvalt. Of het voortzetten van de stroom van begrotingstekorten en ultralage rentes met als risico dat er een monster wordt gecreëerd dat over een paar jaar een nog veel heviger crisis veroorzaakt. De keuze zorgt voor grote verdeeldheid. Adam Posen, die lid is van het bestuur van de Britse centrale bank, noemde de BIS-aanbeveling deze week ‘onzin’. Tweede man Paul Tucker van diezelfde centrale bank zei juist dat de BIS ‘niet moet worden weggewuifd’.

Op het Europese continent bleef het intussen best stil. Dat is wellicht verklaarbaar uit het feit dat de continentale economie het tot dusverre onder Duitse aanvoering niet slecht doet. De BIS-aanbeveling wordt hier in wezen in grote lijnen al in de praktijk gebracht en de ECB verhoogt komende donderdag naar verwachting voor de tweede maal de rente. In de VS is de economische terugval veel sterker, blijft het begrotingstekort groot en houdt de centrale bank de rente voorlopig op nagenoeg nul.

Het moet dan ook niet verbazen dat de BIS al snel werd weggezet in het kamp van de Europese Centrale Bank, die op haar beurt de geestelijk dochter is van de Duitse Bundesbank. Dat doet denken aan een ad hominem reactie: een aanval op het karakter van de boodschapper, niet op de boodschap zelf. Dat tekent niet alleen de verwarring en het gebrek aan gereedschap waar Samuelson van sprak. Het geeft ook blijk van een toenemend schisma over de economische politiek aan weerzijden van de Atlantische Oceaan. Hebben we hier te maken met de export van een economische versie van de Amerikaanse culture wars? Het zou er niet het eerste teken van zijn.

Maarten Schinkel