Zwemmen met een piemeltje van klei

„Hoe heet je”, vraagt Lisa aan haar nieuwe buurmeisje. „Michael”, zegt de tienjarige Laure. Laure kan doen alsof ze Michael is omdat ze net is verhuisd naar een groene buitenwijk van Parijs waar niemand haar kent. Ze heeft een jonger zusje, Jeanne, haar moeder is hoogzwanger en haar vader begint aan een nieuwe baan – vandaar de verhuizing.

Vanaf het moment van de impulsieve leugen doet Laure alsof ze een jongen is. Ze voetbalt, vecht en spuugt op de grond als een volleerde vent. Ze komt met de leugen weg omdat ze eruitziet als een ‘tomboy’: een meisje met een jongensachtige uitstraling. Laure heeft kortgeknipt haar en een wat stakerig lichaam.

Als ze buiten speelt, is ze Michael, eenmaal weer binnen de muren van het ouderlijk huis heet ze Laure. Zo thematiseert de film het ‘nature-nurture’-debat over de verhouding tussen genen (nature) en opvoeding (nurture) bij het bepalen van je persoonlijkheid en seksualiteit, met het bos waar ze speelt als symbool van ‘nature’ en het huis voor ‘nurture’.

Het met een kleine crew in twintig dagen opgenomen Tomboy is de tweede film van Céline Sciamma, die in 2007 indrukwekkend debuteerde met Naissance du pieuvres (Water Lilies). Net als in haar debuut evoceert ze op imponerende wijze de leefwereld van kinderen en benadrukt ze de universaliteit van de kindertijd. Voetballen op een veldje, ravotten in het bos en zwemmen aan het strand: iedereen heeft het gedaan. Met in Tomboy steeds de prangende vraag: zal Michael ontmaskerd worden als meisje? In een sterke scène knipt ze een zwembroekje uit haar badpak en boetseert ze een piemeltje van klei. Tevreden staat ze voor de spiegel. Het levert een nagelbijtend moment op als ze gaat zwemmen: zal het stukje klei blijven zitten?

Het ingehouden gefilmde Tomboy gaat over een meisje dat misschien wel liever een jongetje was geweest. Maar dit wordt niet uitgesproken of door de film gethematiseerd: de suggestie dat het een film is over transseksualiteit is te kort door de bocht. Het lijkt er eerder op dat Laure een experiment doet dat meer en meer uit de hand loopt – de niet alleen aan pubers voorbehouden fantasie om je leven met een schone lei te beginnen, jezelf opnieuw uit te vinden. Sciamma maakt van Tomboy geen ‘probleemfilm’ en het is bewonderenswaardig wat voor naturel spel ze ontlokt aan haar jonge acteurs. Met name Malonn Lévana als het zesjarige zusje is zeer aandoenlijk.

Tomboy. Regie: Céline Sciamma. In: 5 bioscopen ****.