Op naar een politiek seizoen van ideeën?

Aan het eind van het politieke jaar blikt Marc Chavannes vooruit

Niemand kan klagen dat er dit politieke jaar niets is gebeurd. Maar wat ook alweer? Een – naar Belgische normen – razendsnelle formatie baarde het gedoogkabinet-Rutte. Dat heeft een begin gemaakt met bezuinigen. Het mantra van 18 miljard. Alles vloeit daaruit voort.

Het huishoudboekje van de Staat moet kloppen. Van welke Staat? Een land dat worstelt met het afscheid van een vroegtijdig, charmant pensioen. Een land waarin niet onverdoofd ritueel wordt geslacht – het debat over de initiatiefwet van de Partij voor de Dieren viel bij uitzondering niet onder de 18 miljard-logica. Maar welk land staat de regering voor ogen?

Traditioneel gaat Prinsjesdag over de begroting, met een vleugje visie. Dit jaar dus: 18 miljard en hoe die verder binnen te halen. Daarin hebben coalitiepartners VVD en CDA ook komend parlementair jaar betrekkelijk vrij spel. Zolang gedoogpartner PVV blijft meedoen. Vooralsnog was Wilders’ woord even waardevast als de euro. Ook bij bezuinigingen (zorg) die de PVV-achterban pijn doen.

Bij het pensioenakkoord is het kantje boord. De PVV dreigt ronduit met gedoogdesertie als meer goed-Nederlands geld naar Athene verdwijnt. Het kabinet heeft bij redding van de eurozone de oppositie nodig. Het is de vraag of Wilders de gedoogconstructie echt bombardeert om Griekenland. Voorlopig viert hij feest in de peilingen.

De oppositiepartijen hebben, ook in het volgende parlementaire jaar, weinig kans de bezuinigingstrein tegen te houden. Regeergrage partijen als PvdA, D66 en GroenLinks rest een naar dilemma voor alle Europese verantwoordelijkheden waarvoor de PVV haar neus ophaalt: de overtuiging volgen of onbehulpzaam zijn – tegen het geweten in.

Tot nu toe heeft het kabinet niets gedaan om de loyale oppositie te bedanken voor cruciale diensten (Europa, Afghanistan, Griekenland). Zelfs de eigen Kamerleden, die de kunstbezuinigingen iets wilden verzachten, kregen niets toegestopt. Het kabinet meent soeverein door te kunnen koersen. Zolang PVV én loyale oppositie hun rol volgens draaiboek spelen. Het CDA staat in de peilingen zo laag dat breken en nieuwe verkiezingen altijd erger zijn.

En de oppositiepartijen met een regeerwens? Zullen die breken om te bouwen? Kunnen zij de PVV aflossen door op een sleutelmoment CDA en VVD de voet dwars te zetten? Dat zou weinig dank oogsten en – als verkiezingen volgen – waarschijnlijk allerminst een makkelijke formatie opleveren. Als de PvdA nodig is moeten al die VVD’ers die nu happy cruisen met PVV-muziek in de oortjes gaan bakkeleien met linkse partners. Paars Plus is veel te lekker om op af te geven.

Voorlopig zit een breuk er niet in. Waar blijft het massaal verzet, vroeg een Belgische collega die de lijst van bezuinigingen overzag. De getroffenen kwamen allemaal langs op het Plein, en toch. Kennelijk worden nog geen grote groepen collectief getroffen.

Toch kan dat air van alwetend verbouwen van Nederland opeens voorbij zijn. Als meer GGZ-patiënten deze winter onder een kartonnen doos slapen. Als de trein echt ontspoort. Als blijkt dat de laatste justitiedeskundige van het ministerie van Veiligheid net is afgevloeid. Als Chinese conglomeraten ABN Amro en Philips overnemen.

Dan helpt Maxime Verhagens begrip voor mensen die de grenzen willen dichthouden niet. Natuurlijk werkt de minister van Economische Zaken en innovatie ook aan bedrijvenbeleid, sterke clusters sterker maken. Maar innovatie komt niet van een commissie en ook niet van tien. Ruimte maken voor creativiteit is een kunst. Minder nepdiploma’s, benchmarks en accreditatierituelen. Meer uitvinders in garages.

Om de angst voor de wereld en de snelheid der dingen voor te zijn moeten er weer idealen rondgaan. Het verbindend verhaal wordt overal gezocht. Misschien breekt een seizoen van ideeën aan.

Marc Chavannes is politiek columnist van NRC Handelsblad.