Kies voor de Bezirksverordnetenversammlung

Laatst kreeg ik een brief van dr. Petra Michaelis-Merzbach, Landeswahlleiterin. Ze is namens de stad en deelstaat Berlijn ‘hoofd verkiezingen’. Op 18 september kiest Berlijn een nieuw parlement. Dat is dit jaar extra spannend. De groenen hebben de roden uitgedaagd.

Burgemeester Klaus Wowereit, een sociaal-democraat, krijgt serieuze concurrentie van Renate Künast, een landelijk bekende politica die lid is van de Groenen en Wowereit wil opvolgen. Haar partij doet het goed, zowel in peilingen als in deelstaten waar al parlementsverkiezingen zijn gehouden.

De brief van Michaelis las ik iets te snel. Mijn conclusie was dat ik mocht stemmen. Bij herlezing bleek dat genuanceerder te liggen. Ik mag als buitenlander alleen m’n stem uitbrengen voor de Bezirksverordnetenversammlung, een woord van 29 letters; zo’n mooie samentrekking waar de Duitse taal patent op heeft. „Maak gebruik van uw kiesrecht”, staat er.

M’n Duitse kiesrecht mag ik alleen gebruiken voor een b-keuze: voor de deelraad van de wijk waarin ik woon, Charlottenburg-Wilmersdorf. De hoofdprijs gaat aan me voorbij. Ik mag geen stem uitbrengen op het Huis van Afgevaardigden, het hoofdstedelijke parlement.

Daarmee wordt me tegelijk een keus tussen Wowereit en Künast onthouden. En dan ben ik als burger van een lidstaat van de Europese Unie nog bevoorrecht. Was ik van buiten de EU dan had ik helemaal geen stemrecht – ook niet voor de Bezirksverordnetenversammlung.

Over deze incongruentie is in Berlijn, een stad met veel buitenlanders, een debat op gang gekomen. Het is aangezwengeld door Jan Stöss, die namens de sociaal-democraten bestuurder is in de multiculturele wijk Kreuzberg-Friedrichshain.

„In sommige delen van mijn buurt mag de helft van de volwassen bewoners niet aan de verkiezingen deelnemen”, meldt hij in de Berlijnse Tageszeitung. Zij hebben geen Duits paspoort en komen ook niet uit een EU-land. Ze hebben geen post van mevrouw Michaelis gehad.

Aan de verkiezingen mogen 2.466.282 van de ongeveer 3,5 miljoen Berlijners meedoen. Als alle volwassenen in de hoofdstad stemrecht hadden, zou dit aantal bijna een half miljoen hoger kunnen liggen.

Op de speciaal voor deze gelegenheid geopende website jedestimme.eu van Stöss en mede-initiatiefnemer en politicus Raed Saleh staat dat er 470.000 buitenlanders uit niet-EU-landen in Berlijn wonen. Hun verblijf in de hoofdstad duurt gemiddeld zeventien jaar.

De meesten werken hier, betalen belasting „en hebben zoals iedereen te maken met politieke besluitvorming. Maar stemmen mogen ze niet. Wij vinden dat politieke participatie voorwaarde is voor succesvolle integratie.”

Het doel van de vereniging Jede Stimme is om „eindelijk meer mogelijkheden voor immigranten te scheppen voor deelname aan de politiek. Voor ons is het niet genoeg dat EU-burgers hun stem voor deelraden mogen uitbrengen.”

De campagne van Stöss en Saleh heeft mede tot doel het kiesrecht voor buitenlanders voor het federaal Constitutioneel Hof te brengen, het Bundesverfassungsgericht. Stöss is oud-rechter en meent dat het tijd is om het (Duitse) begrip Staatsvolk opnieuw te definiëren.

Via deze lange weg zou het kiesrecht ten gunste van immigranten moeten worden aangepast. De vereniging wil kort voor de Berlijnse stembus alternatieve verkiezingen organiseren, waaraan alleen buitenlanders kunnen meedoen. De resultaten zullen rond 18 september, de ‘echte’ verkiezingsdag, bekend worden gemaakt.

Dit staat allemaal niet in de brief die mevrouw Michaelis me stuurde. Geeft niks, ze heeft het ongetwijfeld goed bedoeld. En wie weet krijgen over een paar jaar ook burgers uit niet-EU-landen post van haar. Kansloos is het initiatief in elk geval niet.

Joost van der Vaart