Verdwalen in eigen brein kan ons ook overkomen

De Canadese schrijver Howard Engel, succesvol auteur van misdaadromans, stond in de eerste aflevering van het vijftiende seizoen van Imagine (BBC) presentator Alan Yentob te woord in zijn bibliotheek. Overal staan en liggen boeken.

Hij vertelt hoe hij op een ochtend, een paar jaar geleden, de krant van de mat raapte en dacht dat iemand een grap met hem wilde uithalen. Het leek wel of de voorpagina uitsluitend cyrillische letters bevatte. Ook de rest van de krant was voor hem onleesbaar. Toen in huis ook de opschriften op levensmiddelenverpakkingen Servo-Kroatisch waren geworden, begreep Engel dat hij een dokter moest raadplegen.

Het aardige van de altijd liefdevol en zorgvuldig vormgegeven serie over culturele onderwerpen Imagine is dat men de moeite heeft genomen de ervaring van Engel met krant en pakken rijst voor de kijker visueel te reconstrueren. Hij blijkt een beroerte te hebben gehad en het deel van de hersenen dat de complexe vaardigheid van lezen mogelijk maakt, is aangetast. Merkwaardig genoeg kan hij nog wel schrijven en zijn eigen handschrift direct daarna, binnen vijf minuten, teruglezen. Want schrijven wordt door een ander hersengebied gefaciliteerd.

Deze fascinerende nachtmerrie met een tamelijk positieve ontknoping (Engel heeft zichzelf geleerd heel langzaam te lezen) past in het universum van neuroloog en schrijver Oliver Sacks, met wie Yentob al meerdere televisieprogramma’s maakte. Hij is de verbindende schakel en feitelijke hoofdpersoon van The Man Who Forgot How to Read and Other Stories. Yentob bezoekt meer mensen die Sacks een brief schreven over hun ervaringen, zoals een vrouw die pas na haar vijftigste voor het eerst diepte kon zien.

Maar het bijzonderst is Yentobs ontmoeting met de 77-jarige Sacks zelf. Door een tumor verloor hij het zicht in zijn rechteroog en lijdt hij nu aan prosopagnosie of gezichtsblindheid, het onvermogen om gezichten te herkennen.

Yentob houdt hem vier duidelijke kleurenfoto’s voor van grote beroemdheden: achtereenvolgens Oprah Winfrey, Elvis Presley, Barack Obama en koningin Elizabeth. Bij de eerste zegt Sacks: „Ze is jong en zwart, het zou de vrouw van Obama kunnen zijn.” Aan de tweede foto waagt hij niet eens een gok, de derde wordt geïdentificeerd als „de echtgenoot”. En die grijze dame met het uiterlijk van een heerseres, dat zal dan wel de koningin wezen.

Twee van de vier goed, het is pijnlijk om de onzekerheid waar te nemen bij een van de schranderste mensen van Amerika. Maar nog verontrustender is zijn eerste fout, omdat eerlijk gezegd Michelle Obama ook mijn eerste ingeving was. Weliswaar in een fractie van een seconde gecorrigeerd, wegens leeftijd en lichaamsgewicht, maar het zou mij dus ook kunnen overkomen, verdwalen in je eigen brein. En wat verbindt Michelle en Oprah, behalve hun huidskleur?