NAVO alleen aan de slag als onze belangen gevaar lopen

Nederland en Europa bezuinigen noodgedwongen op defensie. Dat heeft gevolgen voor de NAVO. We kunnen niet meer alles doen. Kijk vooral naar onze eigen belangen, stelt Hans Hillen.

Mijn vertrekkende Amerikaanse collega, Robert Gates, sloeg de spijker op zijn kop toen hij ons in Europa waarschuwde voor te veel bezuinigingen op veiligheid en defensie. Hij bepleitte om samen de last te blijven dragen van onze naoorlogse, Noord-Atlantische, politiek-militaire veiligheidsalliantie, ofwel de NAVO.

Europa moet zich evenwel beraden op de scherpe keuzes die onvermijdelijk zullen blijken om een grotere verantwoordelijkheid te kunnen waarmaken. Zoals Nederland zijn dijken moet versterken vanwege de gevolgen van de klimaatverandering, moet de NAVO zich aanpassen aan veranderende sociale, economische en politieke omstandigheden.

De bankencrisis is de Atlantische oceaan overgestoken alsof het een eendenvijvertje betrof. Hebzucht heeft onze economie verwond, onze stabiliteit getest en onze budgetten beschadigd. Dat heeft grote gevolgen voor onze militaire slagkracht in Europa. In Nederland schrappen we vooral in staf en ondersteuning. Toch ontkwam ook ik niet aan het schrappen van al onze tanks.

Behalve de financiële crisis komt een nog zorgelijker ontwikkeling op ons af. Dat is de explosieve groei van de zorgkosten. Europa vergrijst. Ondertussen stijgen de eisen aan de levensstandaard en de technologische mogelijkheden in de medische wereld. De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling voorspelt dat publieke zorguitgaven zijn verdubbeld in 2050.

De coalitie van VVD en CDA heeft besloten om in vier jaar tijd 18 miljard euro te bezuinigen, om de financiën weer op orde te krijgen. In dezelfde vier jaar nemen de zorgkosten toe met 15 miljard euro. We houden dus maar 3 miljard euro over om echt af te trekken van de staatsschuld. In andere Europese landen bestaat hetzelfde probleem.

De bezuinigingen op defensie in Europa zijn dus zeker geen bewuste Europese politiek om de Verenigde Staten en minister Gates de rug toe te keren of zelfs in de steek te laten. Ze zijn eerder het gevolg van uit de hand lopende overheidsuitgaven.

De Amerikaanse admiraal Michael Mullen heeft gezegd dat de nationale schuldenberg van de VS de grootste bedreiging is voor de nationale veiligheid – groter dan de dreiging van terreur. Laat mij eenzelfde waarschuwing afgeven. Ook Europa kent een dreiging van binnenuit.

Van de Nederlandse burgers vindt 64 procent het wel prima als we bezuinigen op defensie. Slechts 32 procent kiest voor bezuinigen op de gezondheidszorg.

Toch moet de nationale en de Europese defensie overeind blijven, ook als dat pijnlijke keuzes vergt. Nieuwe economische en militaire machtsblokken komen op. China bouwt imposante zeestrijdkrachten op in het westen van de Grote Oceaan. De wereldbevolking groeit. Natuurlijke bronnen als water, voedsel en energie nemen sterk af. Massavernietigingswapens en massaontregelingswapens kunnen sterk toenemen aan dreiging en impact.

Concurrerende binnenlandse prioriteiten zijn niet het enige probleem voor het defensiebudget. De steun voor complexe operaties ver buiten de landsgrenzen loopt terug. Juist voor de ISAF-operatie in Afghanistan, waarvan we veel hebben geleerd en die veel heeft opgeleverd, was het moeilijk om de steun van de eigen bevolking te behouden.

Daarom moet de NAVO scherper kiezen. Onze militairen moeten aan de slag waar onze belangen in gevaar zijn, bijvoorbeeld als piraten onze schepen aanvallen. De NAVO bestaat om vuurtjes uit te trappen, niet om missionaris van de wereld te zijn. Militairen moeten weer doen waarvoor ze zijn – militaire taken verrichten en militaire successen behalen en tonen. We zullen steun verliezen als de NAVO die militaire resultaten niet boekt en toont.

We zullen ook slimmer moeten omgaan met de schaarse middelen. Zo zullen we veel sterker moeten samenwerken in Europa.

Daarbij komt ook het vraagstuk aan de orde van nationale soevereiniteit. Als het onze veiligheid verbetert, moeten we meer wederzijdse afhankelijkheid en dus het opgeven van een deel van onze nationale soevereiniteit durven accepteren.

Nederland heeft hierin al ervaring. Zo werken we samen met de Belgische marine, Britse mariniers en het Duitse leger.

We kunnen nog veel meer bereiken. Daarom heb ik een ministeriële sessie binnen de Europese Unie voorgesteld. Daarin kunnen we kijken hoe ver we willen gaan.

Europa moet acht slaan op de boodschap van Gates. Europa kan niet alleen toe met soft power. We zullen harde militaire kracht moeten houden om de belangen te beschermen van onszelf en onze vrienden. Daarvoor hebben de NAVO en de EU. Dan moeten we wel de last eerlijker verdelen.

We zullen onze economieën weer op orde moeten brengen. We zullen scherpe politieke keuzes moeten maken over de budgetverdeling. Willen we dat de gezondheidszorg andere budgetten – niet alleen van defensie – wegdrukt?

Ook moet Europa de effectiviteit van zijn defensie-uitgaven verbeteren. Pak onnodige bureaucratie aan. Integreer militaire capaciteiten, ook als dat raakt aan de nationale soevereiniteit. We moeten ook selectiever zijn in onze militaire operaties.

Dat is in ons eigen belang. Europa is de grootste economie in de wereld. Het telt 500 miljoen mensen. De NAVO beschermt onze grenzen, draagt onze waarden uit en creëert stabiliteit. Die hebben we wereldwijd nodig voor onze economieën en voor onze veiligheid.

We kunnen niet afwachten en maar zien of de dijken het houden.

Hans Hillen is minister van Defensie (CDA). Dit artikel is een bekorte weergave van de rede die hij vanochtend uitsprak in Brussel.