De grote afkeer van de zichtbare homoseksualiteit

Het aantal aangiften van geweld tegen homo’s is in Amsterdam vorig jaar meer dan verdubbeld.

Toch is het de vraag of de stad onveiliger geworden is.

Patrick (38) zit alleen thuis op z’n verjaardag. Het voelt niet goed. Hij heeft een date verdiend, besluit hij, en kruipt achter zijn computer. Via homochatsite bullchat.nl is dat meestal wel te regelen.

Al snel raakt Patrick aan de praat met een man (22). Er staat een speciaal teken voor zijn chatnaam. Dat betekent: in voor seks. „Zo werkt dat als je homo bent”, zegt Patrick. „Als je seks wil, heb je dat binnen een half uur.”

Op het moment dat de man zijn auto binnenstapt, krijgt Patrick een pistool tegen z’n hoofd. De date wil geld. Patrick weigert. „Hij begon te slaan. Ik werd wakker aan de rand van de weg met een gat in m’n hoofd.” Patrick wil niet met zijn hele naam in de krant. Niet iedereen hoeft te weten dat hij zich op bullchat begeeft. En homo’s praten niet snel openlijk als hen zoiets overkomt.

Uit nieuwe cijfers van de Amsterdamse politie blijkt dat het aantal meldingen van geweld of discriminatie tegen homoseksuelen vorig jaar fors is toegenomen in de hoofdstad. In 2010 werden er 487 incidenten gemeld, waarbij er in 182 gevallen sprake was van fysiek geweld. Dat is 30 procent meer dan een jaar eerder, toen er 371 meldingen binnenkwamen. Het aantal geweldsmeldingen is zelfs meer dan verdubbeld: 182 vorig jaar tegen 82 in 2009. Ook landelijk stijgt het aantal meldingen de laatste jaren.

Dit betekent dat de Amsterdamse politie elke dag één of twee keer ter ore komt dat een bewoner wordt uitgescholden, gepest of in elkaar geslagen vanwege zijn of haar geaardheid.

Het werkelijke aantal ligt waarschijnlijk nog veel hoger. Uit onderzoek van bureau O&S in oktober vorig jaar bleek dat slechts 9 procent van de homo’s in Amsterdam aangifte doet als hem of haar iets overkomt. „De internationale status van Gay Capital zijn we kwijt”, zegt Elly Lust van de afdeling Roze in Blauw van de Amsterdamse politie, dat zich speciaal richt op geweld tegen homo’s.

De slachtoffers zijn volgens de politie zowel homoseksuele mannen als vrouwen die op straat worden geslagen, bedreigd, gepest of uitgescholden. Wier ramen met eieren worden bekogeld. Homo’s die worden bespuugd op straat, of ‘vuile homo’ vinden op de kettingkast van hun fiets.

Toch hoeft dit niet te betekenen dat Amsterdam onveiliger wordt voor homoseksuelen. „De aangiftebereidheid neemt toe. Dat kan ook een oorzaak van de toename van het aantal meldingen zijn”, zegt Lust. „We hebben eerder het idee dat we nu iets dichter bij de waarheid komen dan vorig jaar.”

De homo’s worden mondiger. Belangenorganisatie COC Nederland merkt dat homo’s sneller naar de politie stappen. „De overheid heeft meer aandacht voor dit probleem”, zegt René van Soeren van COC Nederland. „Dat sterkt slachtoffers. We voelen ons geen tweederangs burgers meer, zoals vijfentwintig jaar geleden. We pikken het niet meer.”

Volgens COC zijn er bijna één miljoen lesbiennes, homo’s, biseksuelen en transseksuelen in Nederland. Van hen krijgt ongeveer tweederde in zijn of haar leven te maken met discriminatie of geweld, vanwege zijn of haar geaardheid. Om dit te stoppen is het afgelopen jaar gedemonstreerd, zijn er campagnes en meldpunten (‘gay alert’ in Utrecht) gestart en besloot Justitie in Amsterdam na drie incidenten bij vervolging de strafeis standaard met 50 procent te verhogen.

Desondanks is de acceptatie van homoseksuelen in Nederland nog steeds „schokkend laag”, volgens socioloog Laurens Buijs van de Universiteit van Amsterdam, die onderzoek deed naar de motieven van daders van geweld tegen homo’s.

En daarbij gaat het vooral om een afkeer van ‘zichtbare homoseksualiteit’. Ofwel: homo’s zijn prima, zolang ze maar niet in het openbaar laten zien dat ze homo zijn. Vooral onder Marokkaanse, Turkse, Chinese en (iets minder) Surinaamse Nederlanders wordt openlijke homoseksualiteit nog soms gezien als blijk van gebrek aan loyaliteit en respect tegenover de familie. Ook zijn de groepen doorgaans lageropgeleid en hechten ze een groter belang aan religie.

Waar hebben we moeite mee? Uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau in 2008 bleek dat 40 procent van de Nederlanders zoenende homomannen op straat ‘aanstootgevend’ vindt. Ruim een kwart van de bevolking vindt het idee van twee mannen die seks hebben ‘walgelijk’. Een lesbisch stel blijkt veel minder erg: een kwart vindt zoenende vrouwen aanstootgevend, en 12 procent vindt twee vrouwen en seks een ‘walgelijke’ combinatie. COC-voorzitter Koen van Dijk: „Hetero’s worden nog steeds erg ongemakkelijk van homoseksualiteit.”

De acceptatie van homo’s is „flinterdun”, volgens Buijs. „Als we kinderen op school vragen of ze homoseksualiteit afkeuren, zeggen ze nog wel van niet. Maar zodra we doorvragen bij de kinderen, bijvoorbeeld ‘zou je er bezwaar tegen hebben als je kind homo is’ , loopt deze acceptatie razendsnel terug.”

Volgens Buijs wordt vooral ‘genderafwijkend gedrag’ afgekeurd: een mannelijke homo die zich ‘vrouwelijk’ kleedt of gedraagt. Incidenten met geweld of agressie houden hiermee vaak verband. Buijs: „Geweld of discriminatie is meestal niet gepland. Georganiseerd ‘potenrammen’ komt eigenlijk nauwelijks voor. Groepjes jongeren lopen op straat, zien een homo en schelden hem uit.” Maar de homo wordt mondiger. „De homo reageert, en het gesprek loopt uit de hand.”

Wie zijn deze mannen? Merendeel autochtoon. Al zijn onder daders de Nederlands-Marokkaanse jongeren oververtegenwoordigd: 16 procent van de Amsterdamse jongeren heeft een Marokkaanse achtergrond, terwijl zij 36 procent van de geweldsdelicten plegen. „Zij hangen meer op straat rond, in groepen. De straatcultuur wakkert machogedrag aan”, zegt Buijs. „Nederlands-Marokkaanse jongeren komen vaker uit probleemgezinnen en leven meer op straat. Het zijn jonge mannen die hun mannelijkheid willen bewijzen. Zich afvragen wat het inhoudt om een man te zijn, en wat daarvoor nodig is.”

Dat leidt tot worstelingen, vooral voor homo’s die van hun omgeving eigenlijk geen homo mogen zijn. Uit studie van Amerikaanse wetenschappers bleek dat homofobe mannen het meest opgewonden raakten van porno met twee mannen. Homofobe mannen zijn, kortom, mannen die worstelen met hun eigen seksualiteit.

Dat gold ook voor de date van Patrick. Geld was niet het motief: toen Patrick wakker werd had hij alles nog: zijn auto, portemonnee, smartphone. Hij deed aangifte, de dader werd gearresteerd.

Patrick heeft hem vergeven, zegt hij. Ze spreken elkaar nog wel eens, via chatprogramma msn. „Ik vermoed dat hij zelf biseksueel is, en daar niet mee om kan gaan. Hij zit nog in de Marokkaanse kast. Daarom blijft hij contact houden, denk ik”, zegt Patrick. „Ik heb met hem te doen. Hij zal het nooit toegeven.”