Op een paar cadeautjes na wijzigt Kamer niets

Staatssecretaris Zijlstra leidt zijn bezuinigingen zonder veel moeite door de Kamer. De coalitie steunt hem, de oppositie heeft geen sterk alternatief.

Kunstenaars, directeuren van musea en operagezelschappen, voorzitters van belangenorganisaties. De publieke tribune zat vol gisteren bij het debat van de Kamercommissie Cultuur. Maar wie had gehoopt dat de Tweede Kamer nog grote veranderingen zou realiseren in de bezuinigingen op de kunsten, kwam bedrogen uit. Het kortingsbedrag van 200 miljoen is zozeer verankerd in het regeerakkoord, dat er geen enkele politieke ruimte bleek daar nog iets aan te veranderen.

Hier en daar zal wat extra geld worden vrijgemaakt. Regionale orkesten krijgen van het CDA een extraatje en dankzij VVD en PVV wordt de toekomst veilig gesteld van het Friese theatergezelschap Tryater en van Opera Zuid. De oppositie sprak van „cadeautjes”. Maar in grote lijnen kreeg Zijlstra de steun van de coalitie- en gedoogpartijen.

De oppositie probeerde het wel. Waarom, vroegen SP en PvdA, de bezuinigingen niet halveren? Wat is nou 200 miljoen op een bezuiniging van 18 miljard? „We moeten bezuinigen, die 200 miljoen draagt ook bij”, was het antwoord. Hij had, zei de staatssecretaris, te vaak gehoord dat er sprake was van kaalslag. Maar van totale afbraak is geen sprake. „Het lijkt soms alsof er geen geld zou overblijven voor cultuur”, zei Zijlstra. Maar het rijk trekt er jaarlijks nog ruim 700 miljoen voor uit.

En er ligt, zei hij, wel degelijk een visie op cultuurbeleid onder de bezuinigingsplannen. Namelijk de vraag: waar is de overheid verantwoordelijk voor? Het antwoord gaf hij ook: voor minder dan nu; instellingen en kunstenaars moeten zelf meer geld uit de markt halen of desnoods hun bezigheden staken. De staatssecretaris sprak van „een omslag” en „pijnlijke keuzes”. Maar hij week geen millimeter. Geen van de 29 moties kreeg zijn steun, ook niet die van de coalitiepartijen.

Het CDA wil extra geld voor de orkesten uittrekken. Op de vraag van Kamerleden waarom dan niet ook andere sectoren extra geld konden krijgen, antwoordde Marieke van der Werf dat regionale spreiding van cultuur voor het CDA van groot belang is en dat juist orkesten zo goed regionaal verankerd zijn.

Martin Bosma (PVV) zette de tegenaanval in op de oppositie. „Ik hoor dat op 31 december 2012 het einde van de beschaving is. Ik heb mijn berenvel al besteld”, zei hij. SP, PvdA, GroenLinks en D66 verweet hij op gemeentelijk en provinciaal niveau even hard op cultuur te bezuinigen – een argument dat hij in december ook al gebruikte. „U hebt het over Halbe de Sloper”, zei hij tegen SP’er Jasper van Dijk, „Maar ik heb het liever over Roemer de Rammer”.

De oppositie trok gezamenlijk op bij het voorstel de invoering van de bezuinigingen te faseren. „Cultuur gaat kapot in ijltempo”, zei Jetta Klijnsma (PvdA). „Het gaat te hard, te snel en het is te veel.” Maar ook hier gaf Zijlstra geen krimp. Hij had, zei hij, rekening gehouden met wat gemeenten wilden, namelijk invoering van de bezuiniging in 2013, en hij zou op deze manier het benodigde geld overhouden om de kosten van ontslagen en gesloten instellingen op te vangen.

Het uitsmeren van de bezuinigingen tot 2015 was een belangrijke aanbeveling van de Raad voor Cultuur, de adviseur van kabinet en parlement. Raadsvoorzitter Els Swaab noemde dit bij de hoorzitting begin deze maand zelfs een „breekpunt”.

Hoe moet het nu verder met de Raad voor Cultuur, wilde Jasper van Dijk weten, nu Zijlstra de belangrijkste aanbeveling, fasering, naast zich heeft neergelegd? „Het advies van de raad heb ik zeker niet in de prullenbak gegooid”, zei Zijlstra. „Ik heb alleen niet alles overgenomen. Maar de Raad voor Cultuur blijft een belangrijke adviseur.”

Donderdag komt de raad bijeen en wordt duidelijk of een of meerdere leden opstappen. Hoe de samenstelling van de raad ook zal zijn, in mei volgend jaar zal hij advies moeten geven over de subsidieaanvragen van de kunstinstellingen. Want „over artistieke inhoud heb ik nog steeds geen mening”, zei Zijlstra.

Donderdag stemt de Kamer over de ingediende moties. Op die dag praat de Kamer ook over de maatregelen die het ondernemerschap van culturele instellingen moeten stimuleren. Het CDA maakte alvast duidelijk niet blij te zijn met het voorstel van de drie verantwoordelijke bewindspersonen – allen VVD – om 25 miljoen euro weg te halen bij de eigenaren van monumentenpanden en dat bedrag te besteden aan het cultureel ondernemerschap.

Het was maar een klein barstje in de coalitie, dat donderdag vermoedelijk al weer gerepareerd zal zijn.