Nu moet Gaddafi worden opgepakt

Het Internationaal Strafhof in Den Haag (ICC) heeft gisteren een arrestatiebevel uitgevaardigd tegen de Libische leider Moammar Gaddafi, diens zoon Seif al-Islam en het hoofd van de inlichtingendienst Abdullah Senussi.

1 Wat is de inhoud van de aanklacht?

In het arrestatiebevel worden Gaddafi c.s. beschuldigd van moord en vervolging in de zin van misdaden tegen de menselijkheid. Het Hof kiest voor deze twee misdaden omdat er „redelijke gronden zijn” om aan te nemen dat schuld bewezen kan worden. Dit is niet de zwaarste tenlastelegging: het Hof is ook bevoegd individuen te vervolgen voor genocide, oorlogsmisdaden en het wat vager gedefinieerde ‘agressie’. Hoofdaanklager van het Hof, Luis Moreno-Ocampo heeft een aantal malen gezegd dat hij bewijs heeft dat het regime van Gaddafi verkrachtingen en martelingen organiseert. Maar in het arrestatiebevel worden die beschuldigingen niet genoemd.

2 Wat is het doel van dit arrestatiebevel?

De arrestatie van Gaddafi is noodzakelijk om „te garanderen dat hij voor het Hof terechtstaat; te voorkomen dat hij zijn macht gebruikt om het onderzoek naar de misdaden door het leger in de weg te staan; en te voorkomen dat hij zijn macht en absolute controle over de Libische overheid blijft gebruiken om misdaden te laten uitvoeren”.

3 Wat zijn de juridische consequenties?

Het Hof zal nu een verzoek om samenwerking naar Libië sturen. Ook andere staten krijgen een formeel verzoek mee te werken met het arrestatiebevel. De 114 staten die partij zijn bij het Verdrag van Rome – waarop in 2002 de oprichting van het Hof is geregeld – moeten Gaddafi uitleveren als hij op hun grondgebied komt. De 77 staten die het Verdrag niet, of niet volledig onderschrijven – zoals China, de VS, Rusland en Saoedi-Arabië – kunnen worden uitgenodigd om ad hoc mee te werken aan de uitvoering van het arrestatiebevel.

4 Wat is de zin van het arrestatiebevel?

Het Hof heeft geen uitvoerende macht. Hoofdaanklager Moreno -Ocampo zei vanochtend tegen de pers dat zelfs NAVO-militairen op grond van de huidige resolutie van de Veiligheidsraad geen mandaat hebben om Gaddafi te arresteren. Het Hof is afhankelijk van de medewerking van staten voor de daadwerkelijke arrestatie van verdachten. De Libische minister Al-Gamudi (Justitie) ziet het arrestatiebevel als „een dekmantel voor de NAVO die nog steeds probeert Gaddafi te doden”. Lang niet alle landen werken (om politieke en economische redenen) mee aan de uitvoering van een arrestatiebevel. Zo komt het dat de Soedanese president Omar al-Bashir nog altijd vrij man is ondanks het arrestatiebevel dat sinds twee jaar tegen hem van kracht is. Gisteren nog is Bashir in China ontvangen, dat zich met oog op zijn oliebelangen niet te zeer in de „interne aangelegenheden” van Soedan mengt.

5 Wat is de kritiek op het Internationaal Strafhof?

Een arrestatiebevel zou een politieke oplossing van het conflict verder uit zicht brengen. Vorige week al zei Gaddafi dat hij met zijn rug tegen de muur stond maar doorging met vechten. Het devies van het Hof is „een eind aan straffeloosheid” te maken voor de meest ernstige misdaden. Maar critici van het Hof zeggen dat politieke onderhandelingen doeltreffender zijn. De Arabische Liga en Afrikaanse Unie reageerden eerder verontwaardigd op het arrestatiebevel tegen president Bashir. „Het streven naar gerechtigheid zou niet ten koste van het vredesproces moeten gaan”. Het hoofd van de Afrikaanse Unie, Jean Ping, beschuldigde Ocampo er in januari van „met twee maten te meten”. Het Hof heeft alleen zaken in Afrika onderzocht. „Waarom niet Myanmar, of Irak?”

Bruno Braak