Dure grondstoffen gijzelen de Nederlandse economie

De prijs van grondstoffen stijgt, de winst van bedrijven neemt af. Voor het CPB zijn de winstwaarschuwingen geen reden om de prognoses voor de economische groei bij te stellen.

Investeerders hebben er een hekel aan, zuinige consumenten worden erdoor afgeschrikt en voor ondernemers zijn ze een nachtmerrie. Dure grondstoffen. Ze vreten aan de marges, zorgen voor inflatie en ondermijnen de groei.

Gisteren kreeg het aandeel van verf- en chemieconcern AkzoNobel een klap van 6,5 procent te verwerken. De directe aanleiding: een winstwaarschuwing. De echte oorzaak: grondstofprijzen die sneller stijgen dan verwacht.

Ook andere Nederlandse concerns hebben er last van. Heineken liet al weten dat de prijs van bier dit jaar mogelijk met 2 à 3 procent zal stijgen. Sara Lee verhoogde de prijs van zijn koffie binnen één jaar tijd met een vijfde. Ahold klaagt dat het de hogere inkoopkosten van grondstoffen niet afdoende in de eindprijzen kan doorberekenen. En voedselproducent Unilever haalt de buikriem aan en bezuinigt 1,3 miljard euro.

Dure grondstoffen gijzelen de Nederlandse economie. „Sectoren die afhankelijk zijn van de binnenlandse vraag slagen er nauwelijks in de prijzen door te berekenen aan hun klanten”, stelt ING in een recente studie. Met erosie van de winstmarges tot gevolg. Voor akkerbouwers, groente- en fruittelers en melkveehouders is de hausse in (agrarische) grondstofprijzen een zegen. Maar voor de bouw, de retail en de horeca zijn ze een vloek. En ook andere sectoren zoals de groothandel en industrie raken in ademnood.

Drie jaar geleden werd het Nederlandse bedrijfsleven ook al geconfronteerd met een prijzenspiraal in industriële metalen, agrarische grondstoffen en olie. Maar dit keer is het anders. Toen hielden consumenten in Europa en de VS nog niet de hand op de knip. Nu wel. In het najaar van 2008 barstte de kredietzeepbel, speculanten trokken halsoverkop hun geld terug en dit leidde in de loop van 2009 tot een correctie van 30 tot 40 procent. Sindsdien zijn agrarische grondstoffen weer fors duurder geworden.

De prijs van maïs nam de laatste twaalf maanden toe met bijna 90 procent, sojabonen stegen 55 procent in waarde en suiker werd 47 procent duurder. Voor palmolie, dat in vrijwel alle artikelen van Unilever wordt verwerkt, wordt nu 45 procent meer betaald dan een jaar geleden. Unilever liet al weten dat de grondstofhausse dit jaar een impact van 5 tot 5,5 procent zal hebben op de verkoop. De last van dure grondstoffen loopt in de miljarden (de groepsomzet vorig jaar was 44 miljard euro).

Kredietbeoordelaar Fitch, dat in mei een rapport publiceerde over de grondstofprijzen, gaat ervan uit dat een brouwer als Heineken in staat zal zijn om die hogere grondstofkosten door te berekenen met minimale prijsverhogingen van het bier. Vorig jaar gaf Heineken bijna een tiende van zijn omzet (1,5 miljard euro) uit aan gerst, hop en andere granen.

Bij supermarktconcerns als Ahold ligt dat minder eenvoudig. Zij zitten klem tussen tussen toeleveranciers die hogere kosten op de markt willen afwentelen en kritische consumenten die afgeschrikt worden door prijsverhogingen. Zolang Ahold erin slaagt zijn verkoopvolume verder te verhogen, behoudt het zijn onderhandelingspositie. Dan kan het lage prijzen afdwingen in ruil voor een hogere afzet. Valt die groei stil, bijvoorbeeld door een terugval van de economie, dan verdwijnt die slagkracht. Nog meer snijden in de kosten en een betere promotie van de eigen huismerken zijn alternatieven die zich opdringen, aldus Fitch.

„Spelers met een brede geografische spreiding kunnen ook kapitaliseren op extra groei in opkomende landen”, schrijft Fitch. Hoe mondialer de markt, hoe resistenter een bedrijf kan zijn voor dure grondstoffen. Verf- en chemieconcern AkzoNobel groeit vooral autonoom in Latijns-Amerika. In de grootste regionale economie, Brazilië, worden ongeveer een miljoen huizen per jaar gebouwd. „Die hebben allemaal een kleurtje nodig”, zei scheidend topman Hans Wijers onlangs bij de presentatie van de jaarcijfers.

Opkomende markten zoals Azië, Oost-Europa en Latijns-Amerika staan synoniem voor snelle bevolkingsgroei en groeiende koopkracht. Daar is er meer ruimte om de hogere kosten van grondstoffen op consumenten af te wentelen.

Voor het Centraal Planbureau zijn de winstwaarschuwingen geen reden om de prognoses voor de economische groei bij te stellen. De dure grondstoffen en de winstwaarschuwingen zijn al in de voorspelling van dit jaar verwerkt.