Maatwerk voor jonge daders

Het nieuwe adolescentenstrafrecht dat staatssecretaris Teeven (Justitie, VVD) wil invoeren, ziet er afgewogen en verstandig uit. De bovengrens van ‘adolescent’ wordt verlegd van 18 naar 23 jaar, wat strookt met voortschrijdend wetenschappelijk inzicht in de rijping van het brein en het moment waarop de impulscontrole ongeveer op orde is.

Teeven maakt nu meer maatwerk mogelijk voor deze groep. De pedagogische mogelijkheden worden versterkt: met bijvoorbeeld verplichte scholing als maatregel, een ideetje van het Kamerlid Marcouch (PvdA). Ook schadevergoedingsplicht wordt uitgebreid, evenals gebiedsverboden, verplichte nazorg en elektronisch toezicht met enkelbanden. Ook de ‘multi systeem therapie’ – die neerkomt op een intensieve training van het hele gezin, in Scandinavische landen een succes – krijgt erkenning. Dat stemt hoopvol. Ontspoorde jongeren kunnen immers het best in hun eigen omgeving worden aangepakt. De verplichte behandelprogramma’s krijgen meer ‘tandjes’: ze kunnen tot twee jaar worden verlengd en krijgen een stok achter de deur, in de vorm van tijdelijke detentie, nachtdetentie, locatieverboden en elektronisch toezicht. Dat zal het draagvlak vergroten.

De aanvankelijk aangekondigde ‘jeugdstrafdienstplicht’ voor risicojongeren is als begrip geheel verdampt. Althans materieel opgenomen in de nieuwe catalogus van maatregelen en opties, waaruit de rechter kan kiezen. De staatssecretaris merkt terecht op dat de ernst van het delict, de mate van recidive en de persoon van de jonge dader bepalen welke sanctie passend zal zijn. Hopelijk blijven we verder verschoond van makkelijke politieke oneliners over ‘werkkampen’ en ‘schandpaalstraffen’, die de praktijk alleen maar hinderen. Het stond nuchter nadenken over deze soms ernstig gedragsgestoorde daders in de weg. Overigens lijkt de criminaliteit onder jongeren te dalen. Er worden ook jeugdgevangenissen gesloten. Het gaat dus al de goede kant op.

Teeven toont zich wel een pure politicus waar hij de maximale jeugddetentie verhoogt van twee naar vier jaar. Dat sluit aan bij door hem gewenste verharding van het strafklimaat. Maar of dat hogere maximum zal worden opgelegd, is de vraag. Heeft de rechter er behoefte aan?

Als ernstige misdrijven onder het huidige jeugdstrafrecht niet adequaat vergolden kunnen worden, past de strafrechter al volwassenenstrafrecht toe. Onlangs veroordeelde de rechtbank Amsterdam een zeventienjarige jongen tot twintig jaar cel, waar het OM zes jaar had geëist. De strafrechter komt dus geen vergeldingsmogelijkheden tekort. Het strafklimaat verhardt al, ook voor jeugdigen. Ook zonder een hoger strafmaximum voor jeugddetentie. Eigenlijk maakt Teeven het de rechter nu makkelijker om in ernstige gevallen níét voor het volwassenenstrafrecht te kiezen. Een prettige bijkomstigheid.