Hoe schrijf je een roman?

Het komt voor dat een schrijver een kant en klaar verhaal in zijn hoofd heeft voordat hij de eerste zin van zijn roman op papier zet. De meeste amateur- of aspirant-schrijvers denken dat dat zo hoort en bovendien denken ze dat dat verhaal hun eigen verhaal moet zijn. Hun drang om een roman te schrijven komt voort uit de gedachte dat ze zoveel unieke dingen in hun leven hebben meegemaakt dat ze daar wel een roman over zouden kunnen schrijven. Zulke romans worden zelden goed.

Dat komt doordat een roman meer is dan een uitzonderlijk verhaal, net zoals een symfonie meer is dan een opeenvolging van mooie melodietjes. Je hebt thema’s die terugkeren, contrasterende thema’s die voortkomen uit en verband houden met de hoofdthema’s en contrapunt dat alles in een ander daglicht stelt. Meer dan een verhaal is een roman een constructie, zoals een kathedraal waarin elke kapel een andere spiegelt en waarin elke zuil, elke boog en elke steunbeer een functie heeft en bijdraagt aan de stabiliteit van het gebouw. Het dagelijks leven is nooit zo. Daarom zijn de wonderlijke dingen die iemand meemaakt slechts onder voorwaarde van verregaande manipulatie potentieel materiaal voor een roman.

Dus denk vanuit de constructie. Ik zal een voorbeeld geven. Stel: je vat het plan op om een roman te schrijven die is gebaseerd op het levensverhaal van je oma die bijna honderd is, twee wereldoorlogen heeft overleefd en wat al niet meer. Als je het opschrijft zoals het is gebeurd, wordt het een vormeloze brij van min of meer opmerkelijke gebeurtenissen die misschien alleen voor je oma interessant is om te lezen.

Voor je roman zul je je moeten afvragen waar haar verhaal voor jou in wezen over gaat. Wat het belang is van haar verhaal. Welke vragen het oproept. Waarom wildvreemden het zouden moeten lezen. Dat is niet evident, dat zijn beslissingen die je moet nemen. En die beslissingen hebben consequenties voor de opzet van je roman. Als je besluit dat het moet gaan over haar uitzonderlijke moed, zul je de nadruk moeten leggen op de episodes die die illustreren. Tevens heb je de lafheid van anderen nodig om haar moed reliëf te geven. Desnoods verzin je verhalen over de lafheid van de verteller: de ik-figuur, haar kleinzoon.

Maar je kunt ook besluiten dat haar verhaal wat jou betreft gaat over het feit dat zij bij toeval langs de valkuilen van de geschiedenis is geglipt. In dat geval vertel je dezelfde waargebeurde feiten op een totaal andere manier en ook je bijverhalen en contrasterende personages zullen navenant verschillen: dan heb je een kleinzoon nodig die zijn carrière plant omdat hij gelooft in de maakbaarheid van het leven en juist daarom faalt waar zijn oma altijd heeft overleefd. En ga zo maar door.

Op basis van hetzelfde levensverhaal zijn minstens tien totaal verschillende romans te schrijven, afhankelijk van de beslissingen die je neemt over de structuur. En die beslissingen moet je nemen. Anders wordt het een boekje over je oma in plaats van een roman.

Ilja Leonard Pfeijffer

Lees de vorige afleveringen op nrcboeken.nl