GTS zonder te schelden?

„Wat als je bent geboren en grootgebracht in een gesloten gemeenschap waar vloeken uit den boze is, en je lijdt aan Gilles de la Tourette?” Yvonne Woudenberg uit Amsterdam vraagt dat zich af.

Iemand die geen vloeken of scheldwoorden kent, zal die niet op ongepaste momenten ineens wél kunnen uitroepen. En als zo’n persoon toevallig een stoornis als Gilles de la Tourette heeft, dan zal hij of zij andere tics ontwikkelen, zegt Carda Verdellen. Zij deed onderzoek naar de effectiviteit van gedragstherapie voor ticstoornissen bij ‘Touretters’, zoals ze mensen met ticstoornissen noemt. „Zij zullen de aandrang hebben om, ik noem maar iets, steeds achterom te kijken op de fiets, of om andere gevaarlijke dingen te doen.”

Anders – en vaker voorkomend – ligt het als iemand met Gilles de la Tourette in een kerkelijke omgeving is opgegroeid, en wél het vocabulaire heeft om te schelden. „Die mensen zullen juist gaan gillen in de kerk, of een veel sterkere aandrang hebben om te vloeken met woorden die aan God zijn gerelateerd.” Gilles de la Tourette is een neuropsychiatrische stoornis waarbij bepaalde remmingen in de hersenen niet goed werken, en daardoor hebben Touretters aandrang om verboden dingen te doen. „Precies diegenen die streng aangeleerd hebben gekregen dat vloeken niet kan, zullen een grotere aandrang voelen om juist dat wel te doen.”

Tot slot kan een klein lesje uit de DSM-IV, het handboek voor de psychiatrie, hier geen kwaad: Gilles de la Tourette staat voor veel mensen synoniem aan schelden op ongepaste momenten, maar dat klopt niet. Slechts 10 procent van de mensen met het Tourettesyndroom heeft ook werkelijk last van ‘coprolalie’, het onwillekeurig uiten van obsceniteiten. Bij Gilles de la Tourette horen ook allerlei lichamelijke tics, zoals het trekken met een schouder of schudden of knikken met het hoofd.

Iemand heeft Gilles de la Tourette als hij tenminste twee motorische en één verbale tic heeft ontwikkeld. Vaak gebeurt dat al op jonge leeftijd. Zo’n verbale tic kan ook iets minder sociaal-onaangepasts zijn dan schelden: het schrapen van de keel, kuchen, snuiven of kleine, nietszeggende geluidjes maken. Ahum.

Annemarie kas