Verboden ballonnen

In Londen, New York, maar ook in Moskou en Sint-Petersburg wordt vandaag de 48-ste verjaardag van de ex-olietycoon Michail Chodorkovski gevierd, die gevangenzit in een Karelisch strafkamp. Om drie uur vanmiddag verzamelden zich in Moskou aan het begin van de Arbat enkele honderden Moskovieten ter gelegenheid van dit feest, dat uit niet meer bestond dan een solidariteitsmars naar metrohalte Smolenskaja. Het zou een  sprankelende gebeurtenis worden.

Aanvankelijk leek het partijtje verstoord te worden door de politie, die al meteen een van de oudere actievoerders, de bejaarde Semjon Zon-Zam, arresteerde, ook al deed hij een beroep op zijn burgerrecht om vrij over straat te mogen lopen. Maar het hielp niets, want echte vrijheid is nog altijd een schaars goed in Rusland en het groepje mensen dat zich rondom Zon-Zam had verzameld, gold al als een niet-toegestane bijeenkomst. Toeristengroepjes die met een gids door de stad trekken zijn hierbij gewaarschuwd.

Een van de leiders van het feest gebood de verjaardagsgasten toen door te lopen. En dat deden ze, terwijl de politie maar door megafoons bleef roepen dat ze zich moesten verspreiden. Maar omdat de wandelaars in hun voortgaande bewegingen niet verschilden van de overige wandelaars op de Arbat, kon er niet tegen hen opgetreden worden. ,,We lopen hier uit protest tegen de maffiabende van Poetin”, zei een keurige zakenman, die ik een week eerder  in het zomerkamp Antiseliger had ontmoet.

Bij de eerste zijstraat wachtten activisten van de oppositiebeweging Solidariteit de verjaardagsgasten op met witte en rode ballonnen, waarop het gezicht van Chodorkovski was afgebeeld. Het lukte hen een groot deel van die ballonnen aan de wandelaars uit te delen, maar toen besloot de politie in een gril toch de rest in beslag te nemen. Een korte schermutseling met de ballonventers was het gevolg.

Toch zette de mars  zich na dit tweede incident rustig voort. Maar bij huisnummer 41, even voorbij de rechtbank waar de vermeende organisatoren van de moord op Anna Politkovskaja terechtstonden, klonk ineens een hels geknal. Vuurwerk! De feestgangers stonden stil en wachtten af. Toen werd aan de gevel van een  gerestaureerd huis een enorm spandoek onthuld met….. opnieuw de afbeelding van Chodorkovski en de tekst ‘Gefeliciteerd Michail Borisovitsj Chodorkovski we wensen u vrijheid toe.’

De verjaardagsgasten riepen: ,,Goed zo! Goed zo!” Maar de hen omringende agenten raakten in paniek en sleepten ineens een jongetje van vijftien naar een arrestantenbusje. Een jonge journaliste probeerde hem te ontzetten en stortte zich op de kluwen agenten, maar werd ook gearresteerd. ,,Fascisten! Fascisten! Het zijn nog kinderen!” riepen de feestgangers.

Enkele tientallen meters verderop, voor het standbeeld van de dissidente bard Boelat Okoedzjava, stonden twee musici te zingen. Toen de verjaardagsstoet langsliep, hieven ze en lied aan met de tekst: ,,We feliciteren je, Michail Borisovitsj Chodorkovski”, wat  iedereen aan het lachen maakte.

De volgende halte was het huis van Poesjkin, dichter van de vrijheid. Hier werden de ballonnen losgelaten en werd luid geapplaudisseerd. Symbolischer kon het haast niet. Nadat de politie  een jongen had gearresteerd, die een ballon had opgelaten, ging de menigte uit elkaar. ,,Om vier uur verzamelen bij het hoofdpostkantoor aan de Tverskaja. Daar versturen we een felicitatietelegram aan Michail Borisovitsj.”