Wilders' vonnis blijft maatgevend

En nòg zijn niet alle middelen uitgeput in de zaak Wilders. Met de Amsterdamse vrijspraak van gisteren is het Nederlandse strafrecht uitgepraat. Maar inmiddels zijn ‘cassatie in het belang der wet’ bij de Hoge Raad, een klacht bij het VN mensenrechtencomité in Genève en het Europese Hof in Straatsburg als vervolgstappen aangekondigd. Kan dat en heeft het zin?

Een verzoek om ‘cassatie in het belang der wet’ bij de Hoge Raad dat advocaat Spong wil indienen, is vooral leuk bedacht. Eerder, in 2009 probeerde advocaat Moszkowicz al het bevel tot vervolging van Wilders via deze weg op te ruimen. Die uitnodiging heeft de procureur-generaal bij de Hoge Raad afgewimpeld. Een ‘verzoek indienen’ om deze bijzondere cassatievorm klinkt deftig. Maar het is niet meer dan degene die er ambtshalve over gaat, een tip geven. Cassatie in het belang der wet is een eigen bevoegdheid die de procureur generaal alleen gebruikt als er een onopgeloste juridische vraag ligt waar de rechtspraktijk last van heeft, maar waar de Hoge Raad geen antwoord op heeft, omdat er zich maar geen geschikte zaak aandient. Dat kan een vraag van wetsuitleg zijn: er is een Europese uitspraak, maar wat betekent die voor ons recht. Of de gerechtshoven beslisten steeds verschillend in de zelfde type zaken – maar geen enkele procespartij tekende ooit cassatie aan. Cassatie in het belang der wet stelt orde op zaken en ruimt op. Het is voorraadbeheer.

Serieus is een vraag van Spong of Moszkowicz om cassatie ‘in het belang der wet’ dus niet. De heren doen op tv dan wel net of het een soort snelcorrectie op lagere rechtspraak is. Maar dat is niet zo en dat weten ze heel goed. Procureur-generaal Fokkens schreef in het laatste jaarverslag dat cassatie in het belang der wet „niet is bedoeld om rechtsontwikkeling in de lagere rechtspraak tegen te gaan of voor te zijn”. De Hoge Raad bemoeit zich pas weer met de uitingsvrijheid als er eerst nog wat andere politici wegens haat zaaien worden vervolgd. Die daarna flink door procederen. Pas dan wordt duidelijk of de interpretatie van de rechtbank Amsterdam ook steek houdt. Dat kon nog wel een decennium of wat duren.

Hoe zit het met het VN Mensenrechtencomité? Daar zal geprobeerd worden aan te tonen dat de vrijspraak van Wilders strijdig is met het IVBPR, het internationaal verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten. Dat comité geeft zogeheten ‘opinions’, die zich vooral richten tot politiek Den Haag. Van het type: uw wetgeving klopt hier wel/niet. Vorig jaar kreeg het kabinet te horen dat het verlofstelsel in kleine strafzaken strijdig is met het verdrag. En in 2009 dat de Nederlandse euthanasiewet de patiënt te weinig bescherming bood. Bindend is een opinion niet, gezag heeft het wel. In toekomstige strafzaken kan zo’n VN mening een rechtsbron zijn. Wilders heeft er verder geen last van, noch omkijken naar.

Aan een Straatsburgse uitspraak is de Nederlandse staat wel gebonden. Maar eerst moeten de advocaten kiezen tussen Genève of Straatsburg. In het Eerste Protocol bij het IVBPR staat dat Genève geen klachten in behandeling neemt die ‘reeds worden onderzocht’ in een ander gremium. Ook Straatsburg eist dat eerst alle andere mogelijkheden zijn uitgeput. Dan moet Straatsburg de zaak ook nog toelaten. Kwalificeren de slachtoffers/aangevers in de Wilders-zaak wel als belanghebbend? Zij zeggen immers slachtoffer te zijn van de vrijspraak van een ander. Dat is al vrij apart. En wat zal hun klacht inhouden? Toch dat lidstaat Nederland zijn politici te weinig aan banden legt waardoor zij last hebben van discriminatie. Dat is lastig: klagen dat de vrijheid van meningsuiting voor politici in lidstaat Nederland te ruim is. In alle Straatsburgse zaken op dit terrein die ik ken, werden lidstaten aangeklaagd die de uitingsvrijheid beperkten. Nooit omdat ze daarbij tekort schoten. Zal Straatsburg een land veroordelen omdat de politici er te veel uitingsvrijheid hebben? Dat past niet bij de rol van het Hof als voorvechter van vrijheid. Wilt u uw parlementariërs a.u.b beter aan banden leggen? En dat in een periode waarin klagen over de bemoeizucht van Straatsburg mode is? Eerst zien en dan geloven, zo’n uitspraak.

Folkert Jensma

Wilt u reageren? Dat kan op nrc.nl/rechtenbestuur