Touwtrekken om een hamstring

De blessure die Arjen Robben vorig jaar opliep, vlak voor het begin van het WK voetbal, leidde tot bittere verwijten. ‘Het gaat niet om de scan, maar om de man.’

Alles zit mee in de Amsterdam Arena, op de middag van 5 juni 2010. Het is lekker weer en het bomvolle stadion verkeert in opperbeste stemming. Het Nederlands elftal speelt een ‘uitzwaaiwedstrijd’ tegen Hongarije en laat kostelijk spel zien. Een voetbalfeestje aan de vooravond van het WK in Zuid-Afrika. Zou het na de verloren finales van 1974 en ’78 dan toch een keer lukken wereldkampioen te worden? Het optimisme is volop aanwezig.

Dan gebeurt er iets wat alle euforie wreed verstoort. Vlak voor het einde van de wedstrijd – het staat 6-1 voor Nederland – verslikt invaller Arjen Robben zich in een hakballetje en valt kermend van de pijn op het gras. Ongerustheid in de dug-out, verbijstering op de tribune. Robben, in Duitsland uitgegroeid tot een voetbalgod, wordt door de Oranjefans in staat geacht het land dichtbij de titel te brengen. En uitgerekend zo kort voor het WK doet hij zijn bijnaam als de ‘de man van glas’ eer aan.

Doodse stilte als Robben geblesseerd het veld verlaat. In de kleedkamer louter bedrukte gezichten, ondanks de sterke ‘generale repetitie’. De blessure van Robben zou weken het sentiment in het land bepalen. Overal gaat het over de ‘hamstring’ van Robben. De buitenlandse pers ruikt de paniek. ‘A major blow for Holland’, kopt de Engelse krant The Sun. Het Duitse sensatieblad Bild heeft het over ‘Der Robben-Schock’ en maakt zich direct zorgen over de gevolgen voor diens werkgever Bayern München na het WK.

’s Avonds hangt er een begrafenisstemming bij het afscheidsdinertje van het Nederlands elftal waarbij ook de spelersvrouwen aanwezig zijn. Bondscoach Bert van Marwijk heeft in de kleedkamer aan Rafael van der Vaart het telefoonnummer gevraagd van fysiotherapeut Dick van Toorn. De dan 77-jarige Rotterdammer staat erom bekend dat hij met een intensieve behandeling sportblessures in zeer korte tijd kan verhelpen. Spelers herinneren zich niet alleen het succes van zijn behandeling, maar ook de pijn. Zijn krachthonk in de Kuip stond bekend als ‘de Frankensteinkamer’. Van Toorn neemt de uitdaging aan.

Maar wat was er met Robben aan de hand? Enkele dagen voor het duel tegen Hongarije heeft hij enkele trainingen gemist in het Oostenrijkse Seefeld. „Ik kan amper lopen”, zegt Robben tegen de medische staf. „Het is vermoeidheid.” Een zwaar seizoen en de Champions Leaguefinale tegen Internazionale hebben hun tol geeist. Voor de staf van het Nederlands elftal klinkt dat niet zo onlogisch. Robben wordt wel eens afgeschilderd als een juffershondje na weer een vermeende fopduik, maar hij eist altijd het maximale van zijn lichaam. Op trainingen moet hij vaak worden ingetoomd.

Robben laat de dag na de uitzwaaiwedstrijd in het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam een MRI-scan maken en een echo. Daaruit blijkt dat hij een kleine spierscheuring (ruptuur) heeft van 1,8 centimeter in de hamstring van zijn linkerbeen. „Niets ernstigs”, zegt orthopedisch chirurg dr. Rien Heijboer.

De prognose van de radiologen luidt dat Robben binnen twaalf dagen weer moet kunnen spelen. Dat zou betekenen dat hij in de groepsfase van het toernooi kan meedoen. Terwijl het Nederlands elftal naar Zuid-Afrika gaat, begint in Rotterdam in alle stilte de behandeling in de kelder van het huis van Van Toorn. Daar staat het ‘zootje oud ijzer’, zoals hij het zelf noemt, uit de Frankensteinkamer. De tijd dringt.

De ervaren fysiotherapeut constateert dat er veel bloed naar Robbens kuit is gezakt. Dat probeert hij met schuimrubber omklemd door een bandage weg te werken. „Ik ben meteen begonnen de gekwetste spier te rekken, zodat het lichaam geen kans krijgt bindweefsel te vormen”, vertelt hij nu. „Ik creëer chaos in het lichaam door de spier te trainen”, legt Van Toorn uit. „Rust is in dit geval niet goed. Daardoor wordt niet alleen veel littekenweefsel gevormd, maar komen er ook stoffen vrij die dit proces in gang houden.” Met naalden en stroombehandeling probeert de fysiotherapeut Robben op tijd klaar te hebben voor het WK dat al snel, op 11 juni, begint. Hij is optimistisch en zelfverzekerd: Robben kan reeds in de eerste wedstrijd tegen Denemarken van de partij zijn.

De KNVB vindt dat Van Toorn een publiciteitsstunt maakt van de behandeling. Zelf zegt hij die week tot vrijdag geen verslaggever te hebben gesproken. De medische staf van Oranje is vastbesloten Robben in Johannesburg eerst te laten wennen aan de hoogte en dan ‘speelklaar’ te maken. Van Toorn: „Ik had de pers vlak voor zijn vertrek naar Zuid-Afrika uitgenodigd. Het was de bedoeling dat Arjen bij mij in de straat een sprintje zou trekken. Dat deed hij tot mijn ongenoegen pas toen de media waren vertrokken. Hij liep drie keer de honderd meter in twaalf seconden, spurtte de stenen uit de straat. Ik heb hem op alle gebieden uitgetest. Hij was medisch fit om tegen Denemarken te spelen.”

Zes dagen na het vertrek van zijn medespelers, op 12 juni, komt Robben aan in Zuid-Afrika. Een politie-auto brengt hem naar het Hilton hotel waar Oranje is ingekwartierd. Van Marwijk heeft zijn selectie compleet.

De dag voor het eerste optreden van het Nederlands elftal tegen Denemarken ontvangen Robben en Mark van Bommel een sms’je van hun club Bayern München. Het tweetal moet er bij Van Marwijk op aandringen dat hun clubarts, dr. Hans-Wilhelm Müller-Wohlfahrt, in het hotel Robben mag onderzoeken. Geen haar op het hoofd van de bondscoach die eraan denkt daarmee akkoord te gaan. Van Marwijk zegt dat hij moeilijk iedere clubarts kan toelaten.

Müller-Wohlfahrt is niet gewend voor gesloten deuren te staan. In Duitsland staat hij bekend als een instituut met beroemde patiënten die zich door hem laten behandelen. Topvoetballers Jürgen Klinsmann, Ronaldo, atleten Usain Bolt en Paula Radcliffe, en artiesten als Bono. In München houdt de arts praktijk en geeft hij leiding aan een miljoenenindustrie van homeopathische middelen: Müller-Wohlfahrt Health & Fitness AG. Op de website van zijn bedrijf legt hij zijn holistische filosofie uit. Het gaat bij de behandeling van blessures niet alleen om het lichaam, maar ook om voeding, om de geest. In wetenschappelijke databanken komt zijn naam niet voor, zijn homeopathische middelen zijn omstreden.

Ook Robben is in de aanloop naar het WK op diverse plaatsen door Müller-Wohlfahrt geïnjecteerd met de (deels homeopathische) middelen van het bedrijf waarvan de Bayern-arts zelf bestuursvoorzitter is. Ineens begrijpt KNVB-teamarts Gert Jan Goudswaard waarom Robben in de voorbereiding na zijn aankomst in het Oostenrijkse Seefeld nauwelijks kon lopen. Müller-Wohlfahrt zelf stelt zich bij de blessure van Robben aanvankelijk terughoudend op. Hij hoeft de scan niet te zien. „Be careful”, waarschuwt hij alleen.

Robben betreedt voor het eerst het speelveld op 24 juni in Kaapstad. Tijdens het laatste groepsduel tegen Kameroen valt hij na 73 minuten in. Daarna zal hij geen wedstrijd meer overslaan, zij het dat hij alleen in de kwartfinale en de finale tot het einde meedoet. Op de bank volgt de medische staf van Oranje met samengeknepen billen de verrichtingen van de linksbenige voetballer. Als het misgaat kan het grote gevolgen hebben. Robben voelt slechts af en toe een pijntje, maar kan ‘voluit’ gaan.

De aanvaller doet op advies van Van Toorn tijdens het hele WK aan krachttraining. „Hij belde voor elke wedstrijd of stuurde een sms. Arjen heeft geen pijn gehad. Dat hij een keer wat voelde kwam omdat de medische staf van de KNVB tegen hem lulde. Ze begrepen niet hoe het kon dat hij fit was. Waarom hebben ze hem zelf niet behandeld”, vraagt Van Toorn zich af.

Voor het duel met de Brazilianen constateert de medische staf vochtvorming rond de eerder gekwetste hamstring. Dat wordt twee keer weggenomen. Het gebeurt nogmaals voor de finale. De flankspeler voelt zich niettemin goed. Een uur voor de eindstrijd in Johannesburg stuurt hij een sms’je naar Van Toorn: „Ik ben er klaar voor. Vanavond gaat het gebeuren.” Maar het zou niet gebeuren. Robben speelt 120 minuten en scoort bijna; de teen van de Spaanse doelman Iker Casillas zit Nederlands succes echter in de weg. Oranje verliest de finale van Spanje (0-1).

Na de festiviteiten in Nederland vertrekt Robben naar Aruba voor een vakantie van twee weken. Met collega Dirk Kuijt speelt hij een partijtje tennis. „Daar is niets met hem gebeurd. Dat heb ik van Dirk en andere mensen gehoord”, zegt Van Toorn. Op 2 augustus meldt Robben zich met voetbalschoenen onder zijn arm bij Bayern München. De dag ervoor heeft hij Van Toorn nietsvermoedend ge-sms’t: „Morgen beginnen aan een nieuw seizoen. Groetjes Arjen.”

Daar, in München, is Robben weer in handen van Bayern-arts Müller-Wohlfahrt. Die maakt een scan van diens hamstring en stelt als diagnose: een ruptuur van ruim vijf centimeter op de plek waar eerst een scheur van 1,8 centimeter te zien was. „Robben is zes tot acht weken uit de roulatie”, voorspelt de boze Bayern-arts.

Müller-Wohlfahrt vindt dat Robben nooit het WK had mogen spelen. Rust had de spier genezen. Ook de leiding van de Zuid-Duitse club is woedend. Voorzitter Karl-Heinz Rummenigge verwijt de KNVB nalatigheid en eist een schadevergoeding. Een bedrag met maar liefst zeven nullen. Robben is verbijsterd. Hij voelt nog steeds totaal geen pijn. Hij belt met KNVB-arts Goudswaard en zegt: „Ze hebben nog iets gevonden, een scheur van vijf centimeter. Maar ik verwacht elk moment een telefoontje met de mededeling dat het een grap is.”

Fysiotherapeut Van Toorn en Goudswaard krijgen harde kritiek van Müller-Wohlfahrt en Bayerncoach Louis van Gaal. Zelfs de kinderen van Goudswaard worden er op school mee gepest. „Jouw vader heeft een fout begaan met Robben”, krijgen ze te horen. De Bayerntop – Rummenigge en Dieter Hoeness – vertrouwt blindelings op Müller-Wohlfahrt. Hij heeft hen nog behandeld toen zij actief waren als voetballer. Uiteindelijk voegt Robben zich pas op 16 december bij de selectie en speelt hij in januari zijn eerste competitiewedstrijd.

Nederlandse specialisten zeggen nu dat Robben in augustus ‘gewoon’ had moeten gaan trainen. Ze verdenken Müller-Wohlfahrt van rancune: hij zou de blessure hoog hebben opgespeeld omdat hem tijdens het WK de toegang tot het Nederlandse spelershotel is geweigerd. Maar ook Robben zelf wilde zich in juni niet door Müller-Wohlfahrt laten behandelen, zegt Van Toorn. Hij heeft hem nog voor die keuze gesteld. „Arjen praatte daar wat omheen”, vertelt de fysiotherapeut. „Hij heeft in zijn hamstrings al vele rupturen gehad.”

In het Rotterdamse Erasmus MC laat orthopeed Rien Heijboer de beslissing om Robben vanaf augustus maanden te laten revalideren geheel voor rekening van Bayern. „Alles wat er na 5 juni is gebeurd kan komen door seroomvorming, vochtophoping of een chronisch hematoom, een bloeduitstorting die niet wordt opgeruimd door het lichaam. Het grote gat dat Müller-Wohlfahrt heeft geconstateerd is mogelijk een holte in de spierbuik geweest. Ik heb bij Feyenoord een speler meegemaakt die dat ook had en er zonder pijn mee kon voetballen. Ik denk niet dat ik Arjen op 2 augustus had geadviseerd niet te voetballen. Wij gaan hier niet alleen af op de beelden, tenzij de patiënt voor de toekomst gevaar loopt.”

Dr. Jaap Swierstra, ex-hoofd van de chirurgische afdeling van het Dr. Mathijsen Hospitaal in Utrecht, spreekt van een mogelijke pseudocyste. Müller-Wohlfahrt heeft tussen 2 augustus en half december nog vijftien keer vocht afgenomen in de spier van Robben. Swierstra, die dergelijke kwetsuren veel meemaakte bij militairen: „In die spier is tijdens Robbens vakantie een vochtophoping ontstaan. Dat drukt de vezels eromheen weg. Op de scan zie je dan een onderbreking. Ze hebben zich te veel verlaten op de scans, zoals vaker gebeurt. Het gaat niet om de scan, maar om de man. Er kan een pseudocyste zijn ontstaan. Dat is geen ruptuur. Met een echte acute scheur van 5,7 centimeter kan hij zich onmogelijk goed hebben gevoeld.”

Van Toorn vraagt zich nog altijd af wat Müller-Wohlfahrt heeft bewogen. „Een spierscheuring voelt op den duur als een gat. Als je eens weet hoeveel spelers daar in de eredivisie mee rondlopen. Ze hebben hiaten waar je met je vinger in kan. Een acute ruptuur is al pijnlijk bij een paar millimeter. Müller-Wohlfahrt had Robben moeten laten trainen en dan kun je altijd nog zien. Hij heeft Bayern München op een verschrikkelijke manier benadeeld. Alleen voor zijn ego. Er is geen enkel functioneel onderzoek geweest, het enige wat telt.”

Swierstra vult aan: „Het is echt schandalig. Je hebt geen medicijnen of rust nodig voor herstel. Ik zeg: blijf actief. Robben en Van Gaal zouden Müller-Wohlfahrt voor het medisch tuchtcollege moeten dagen. Het ontbreken van Arjen is voor Bayern van wezenlijke betekenis geweest. Niemand vraagt zich af waarom hij vijf maanden niet heeft gespeeld.”

Müller-Wohlfahrt doet er in München ondanks herhaald verzoek het zwijgen toe en laat via zijn secretaresse weten nooit mededelingen te doen over patiënten. Ook Robben zelf wil niet meer terugkijken en vraagt begrip. „Wat iedereen zegt, is voor zijn rekening”, laat vader en zaakwaarnemer Hans Robben weten.

Louis van Gaal, na een tegenvallend seizoen inmiddels bij Bayern ontslagen, maakt zich kwaad over alle beschuldigingen. „Je denkt toch niet dat als Robben fit was geweest, dat Bayern hem dan niet had laten spelen? Müller-Wohlfahrt is een autoriteit op zijn gebied. Bij Ajax en FC Barcelona heb ik ook spelers naar hem gestuurd. Dit zijn meningen van mensen die allemaal een lager niveau hebben. Goudswaard heeft tijdens het WK allerlei grappen met Robben uitgehaald waardoor hij kon spelen. Het is op mijn aanraden geweest dat Bayern tijdens het WK contact heeft gezocht met de KNVB. Maar ons bezoek werd niet toegestaan. Het is aan artsen om een grens te trekken. Arjen liep het gevaar van zwaar blijvend letsel en dus een lichamelijke beperking.” En over het wegvallen van zijn sterspeler: „Ook zonder Robben hebben we veel punten behaald.”

Bayern München heeft maandenlang bij de KNVB aangedrongen op een schadevergoeding wegens medische nalatigheid. Bayern-voorzitter Rummenigge dreigde met een proces. De KNVB heeft steeds gezegd geen cent te betalen. Verschillende besprekingen leidden uiteindelijk tot de organisatie van een vriendschappelijke wedstrijd Bayern-Nederland die op 22 mei 2012 wordt gespeeld, en waarbij de opbrengsten zullen worden gedeeld. De KNVB gaat er vanuit dat Robben dan in het shirt van Oranje speelt.