Nieuw vaccin werkt tegen prostaatkanker

Een team van Amerikaanse en Britse onderzoekers heeft een nieuw type vaccin ontwikkeld dat bij muizen effectief is tegen prostaatkanker. Enkele vaccinaties volstaan om ongeveer 80 procent van de tumoren te laten verdwijnen. Het bijzondere van het vaccin is dat het is gebaseerd op gezond prostaatweefsel. De meest gevreesde bijwerking, namelijk dat de opgewekte afweerreactie zich ook tegen gezonde cellen keert, blijft uit. De onderzoekers verwachten dat deze nieuwe vaccinatiestrategie ook bruikbaar zal zijn bij andere solide tumoren (Nature Medicine online, 19 juni).

Pogingen om vaccins te ontwikkelen die het immuunsysteem ertoe aanzetten om tumoren te vernietigen hadden totnogtoe wisselend succes. Meestal waren deze vaccins gericht tegen tumorantigenen, eiwitten die wel op de tumor maar niet op gezonde cellen voorkomen. Het is echter moeilijk om de tumorantigenen te isoleren. Daarnaast treden in tumoren veel mutaties op, zodat de antigenen voortdurend kunnen veranderen.

Het nieuwe vaccin bestaat uit een virus waarin een zeer groot aantal DNA-fragmenten (‘een bibliotheek’ in vaktermen) uit gezond prostaatweefsel is ingebouwd. Deze coderen voor kleine stukjes prostaateiwit waarvan er altijd wel een aantal in de tumoren voorkomen en als antigeen kunnen dienen. Deze antigenen en ook de ‘lichaamsvreemde’ eiwitten op de tumoren wijzen de door het vaccin opgeroepen afweercellen de weg naar het gezwel.

Omdat het vaccin DNA van normale prostaateiwitten bevat, zou de afweerreactie in principe ook gezond weefsel kunnen aantasten. Dat dit niet gebeurt komt doordat het gebruikte virus (het zogeheten Vesicle Stomatitis Virus, VSV) zich buitengewoon goed in tumorcellen vermenigvuldigt en nauwelijks vat heeft op gezond prostaatweefsel. Daardoor raakt de tumor lokaal ontstoken en worden nog meer afweercellen naar de tumor gelokt.

Onderzoeksleider Alan Melcher uit Leeds merkt op dat als je het virus direct in de prostaat spuit, de hele prostaat ontstoken raakt. Bij injectie in de bloedbaan blijft die ontsteking echter uit. Bij muizen werkt het vaccin, de grote vraag is nu of het dat ook bij mensen doet. Huup Dassen