'We willen méér concerten geven'

De Radio Kamerfilharmonie moet worden opgeheven, oordeelde Minister van Bijsterveldt. Daarin spelen vader Maurits, moeder Joan, dochter Nadia Wijzenbeek.

Muziekfamilies heb je overal. Jan Jansen is organist van de Utrechtse Dom én vader van Janine Jansen. Het vuur van violiste Liza Ferschtman werd mede aangestoken door haar ouders, cellist Dmitri Ferschtman en pianiste Mila Baslawskaja. Paul Jussen, vader van de pianobroers Arthur en Lucas Jussen, is paukenist in het Radio Filharmonisch Orkest. Enzovoorts.

De familie Wijzenbeek is een van de extreemste voorbeelden. Maurits (58), broer van de beroemde vioolpedagoge Coosje Wijzenbeek, speelt al 32 jaar altviool in de Radio Kamerfilharmonie. Dat doet hij samen met echtgenote Joan Mooney (58), nu twintig jaar in het orkest. Dochter Nadia (32) is sinds twee jaar concertmeester. Haar drie zusjes zijn ook musici. „In het orkest zijn we niet klef met elkaar, hoor”, lacht Maurits. „Nieuwkomers hebben pas na jaren door dat Joan en ik getrouwd zijn.”

In haar brief aan de Tweede Kamer oordeelde minister Van Bijsterveldt vorige week vrijdag dat het Muziekcentrum van de Omroep 17 miljoen moet bezuinigen. De Radio Kamerfilharmonie, het orkest van de Wijzenbeeks, wordt opgeheven. Het Metropole Orkest moet worden geprivatiseerd met Almere als basis. Het Radio Filharmonisch en Groot Omroepkoor kunnen – kleiner – door.

Zes jaar geleden werd het MCO ook al getroffen door een bezuiniging: toen werd het Radio Symfonie Orkest opgeheven. Een aantal musici werd toegevoegd aan het Radio Kamerorkest, dat groter doorging als Radio Kamerfilharmonie. „Het was een enorme operatie, maar we zijn nu weer op het niveau dat we trots zijn op ons ensemble”, zegt Maurits Wijzenbeek. „Er is iets nieuws geboren, en dat wordt ons nu weer uit de armen genomen. Zo voelt het.”

Nadia Wijzenbeek: „Voor jongeren in het orkest speelt dat fusiegevoel minder. Maar van je collega’s die een reorganisatie hebben doorstaan, weet je hoe ingrijpend dat was. Mijn ouders zijn 58, ze zouden het liefst tot hun 67ste doorspelen.”

Joan Mooney houdt zich op de vlakte. „Je komt snel huilerig over, daar houd ik helemaal niet van”, vindt ze. Wat moet je ook zeggen?

Maurits Wijzenbeek: „Wat wij bijdragen is lastig te verwoorden. Schoonheid en geluk zijn geen sterke punten in een discussie over geld.”

Het Muziekcentrum van de Omroep heeft zich nog niet neergelegd bij de plannen van minister Van Bijsterveldt. MCO-directeur Anton Kok meldde eerder al juridische stappen te overwegen, omdat artistiek-inhoudelijke argumentatie onder de opheffingsplannen ontbreekt. Het MCO, aldus Kok, voelt zich de dupe van de afzonderlijke belangen van de omroepen, terwijl het belang van het Muziekcentrum landelijk is. Hij hoopt bij het Kamerdebat maandag dat de coalitie zich alsnog zal inzetten voor extra middelen om alle omroepensembles te behouden.

Chef-dirigent Jaap van Zweden (RFO) vindt de beloften van de minister – dat kijkers en luisteraars er niet op achteruit gaan – onrealistisch, zegt hij vanuit zijn woonplaats Dallas. „Ik vraag me af hoe ze dat met de helft van het MCO wil regelen. Of de kwaliteit gaat achteruit, óf de omroepen moeten geld bijleggen. Iedereen moet begrijpen dat anders de unieke rol van de omroep op het gebied van levende muziek weg is en nooit neer terugkomt.”

De familie Wijzenbeek reist maandag naar Den Haag. Ze lopen mee in de Mars der Beschaving die oprukt naar het Binnenhof. Maurits Wijzenbeek: „Na de vorige bezuinigingsrode behield Nederland een serieus radioaanbod. Straks rest er één radio-orkest dat kleiner is dan het grootste van drie radio-orkesten nu. Dat betekent dat concertseries als de ZaterdagMatinee, Zondagochtendconcert en Vrijdag van Vredenburg veertig procent invulling missen. Zij moeten orkesten uit het buitenland invliegen om dat te vullen. Ik word draaierig als ik denk aan die kapitaalvernietiging. Het is erg ondoordacht.”

Voor de Wijzenbeeks is het niet zeker dat ze op straat staan als de RKF wordt opgeheven. Juridisch vallen alle omroepmusici onder het MCO; ook in het Radio Filharmonisch zal dus herschikt worden. Nadia Wijzenbeek: „Dan krijg je weer een nieuw omroeporkest dat een eenheid moet worden. De huidige Radio Kamer Filharmonie is internationaal beroemd omdat we op specialistenniveau echt oude én vernieuwende muziek spelen. Natuurlijk kun je straks uit één poule ook kleinere ensembles samenstellen. Maar die specifieke speelcultuur, die is dan stuk.”

Maurits Wijzenbeek: „Een specialist als Brüggen werkt nu met zijn eigen club, of met ons. Dirigenten van dat kaliber komen dan niet meer.”

Joan Mooney glimlacht. „We hebben in elk geval nog twee jaar”, berekent ze. De cd-opnames van een nieuw werk van Richard Rijnvos zitten er net op. Er is veel op gerepeteerd. Voor een externe visitatiecommissie was juist dat aspect reden tot zorg: de omroeporkesten repeteren veel voor weinig concerten.

Maurits Wijzenbeek noemt het ‘de pest van de mediawetgeving’: radio-orkesten hernemen programma’s niet, omdat anders het aanbod op de radio zou ‘verschralen’. „Wij zouden graag extra concerten spelen, niets liever, maar dat mag niet. Ook op een wél doordachte manier valt er te bezuinigen: je kunt musici flexibeler inzetten en de speelmogelijkheden dan zelfs verbeteren.”

Ook Jaap van Zweden ziet daar kansen. „De omroeporkesten kunnen met minder knellende banden meer concerten geven en dus meer output leveren. Geef ze wat ruimte. Dat biedt openingen om de markt op te gaan, sponsors te zoeken.”

Verder denken dan maandag – dat doet de familie Wijzenbeek nog even niet. Ze hopen dat de omroepen wakker worden en voorbij de eigen nood kijken. „Verder kun je niks hopen. De sleutel der rechtvaardigheid zal bij een reorganisatie hoe dan ook niet passen.”