Waarom streven we naar méér?

Eens in de vijf jaar wordt een post-materialistische generatie aangekondigd, die klaar is met het kapitalisme en stopt met ongebreideld consumeren. Elke keer blijkt het een loze voorspelling. Altijd streeft de mens naar beter en meer, ook nieuwe generaties. Hebben we een huis? Dan zoeken we een groter huis. We worden jaloers als een ander meer heeft bereikt en wie al jaren hetzelfde werk doet zonder hogerop te komen is ons te min. nrc.next zoekt deze zomer op pagina 3 antwoorden op levensvragen. Vandaag: waarom heeft de mens nooit genoeg? Illustratie Roel Venderbosch Roel Venderbosch

Net als dieren heeft de mens een aangeboren behoefte om zijn vermogens te gebruiken. En door zijn sterke leervermogen doet een mens het liefst taken die hij aan kan, maar die toch ook een uitdaging zijn. De verslavende werking van computerspelletjes is op dit principe gebaseerd. Altijd hetzelfde level wordt saai. Deze ingebouwde groei naar net iets moeilijkere taken heeft overlevingwaarde, want het houdt ons scherp. Ook dieren streven naar optimale bezigheid. De kat blijft daarom op muizen jagen, ook al staat een voerbak klaar. En diersoorten waar een statushiërarchie heerst, zoals bepaalde apensoorten, worden ook gedreven door statusdrang. Als het mannetje niet méér en beter zijn best doet, komt er een ander dominant mannetje zijn plek overnemen. De mens heeft vooral behoefte zijn verstand te gebruiken, dat is onze biologische specialisatie. Het feit is dat we heel doelgerichte wezens zijn, dat geeft zingeving. Dat kan zich op twee manieren uiten: we doen dat om op de sociale ladder te stijgen (hoger salaris, dure gadgets, groter huis) of we doen dat om ‘lekker bezig te zijn’ (zelfontplooiing).

Doen we dat niet dan gaan we ons vervelen, worden we depressief en verleren we onze vaardigheden. In de behoeftetheorie van de Amerikaanse psycholoog Abraham Maslow heet dat zelfactualisatie. Hij stelde een behoeftepiramide samen met onderaan basisbehoeften als water, warmte en voedsel, daarboven huisvesting, bestaanszekerheid en daarboven materiële luxe. Zodra mensen dat allemaal hebben, kunnen ze zich druk gaan maken over zelfontplooiing.