Gestresst van de stad

Hersenen van mensen die in een grote stad wonen reageren heviger op sociale stress dan die van plattelandsbewoners.

Het angstcentrum is gevoeliger.

Meer dan de helft van de wereldbevolking woont in steden, die veel voordelen bieden zoals het aanbod van werk en cultuur. Maar voor de geestelijke gezondheid is het stadsleven minder goed, leerde een overkoepelende analyse van twintig onderzoeken vorig jaar.

Geboren en getogen stadsbewoners lopen in de westerse wereld een 21 procent hogere kans op een angststoornis, en een 39 procent hogere kans op een depressie dan plattelandsbewoners. Ook schizofrenie komt bijna twee keer zo vaak voor onder mensen in steden.

Onderzoekers van de Universiteit van Heidelberg zijn nu gestuit op een neurologische basis van deze invloed van het stadsleven. Twee hersengebieden die vaak aangedaan zijn bij psychiatrische aandoeningen, reageren duidelijk sterker op sociale stress bij mensen die in een stad wonen, of daar zijn opgegroeid. Dat schreven de onderzoekers gisteren in het vakblad Nature.

De wetenschappers bezorgden hun proefpersonen een fikse dosis intermenselijke stress terwijl zij in een fMRI hersenscanner lagen. De 32 deelnemers moesten daar lastige wiskundige problemen oplossen, zo goed en zo snel mogelijk. Ze kregen een balkje te zien waarin hun prestaties werden bijgehouden. Die bleven steeds onder de maat, omdat de onderzoekers de moeilijkheidsgraad van de problemen aanpasten aan de capaciteit van de proefpersonen. Daar bovenop wreef de onderzoeksbegeleider de zwoegende deelnemers hun slechte prestaties ook nog eens fijntjes in.

Afgaande op hun hartslag, bloeddruk, en de concentratie van het stresshormoon cortisol in hun speeksel, raakten de deelnemers hiervan behoorlijk gespannen. Of ze nu in een grote stad met meer dan 100.000 mensen woonden of opgegroeid waren in een middelgrote gemeente met meer dan 10.000 inwoners, of op het platteland. Allen ervoeren het experiment als stressvol. Dat verraadden ook hun breinscans: daarin waren allerlei hersengebieden actief die te maken hebben met stress en emoties.

In twee van die hersengebiedjes waren duidelijk verschillen te zien tussen stedelingen en plattelandsbewoners. De amygdala, een amandelvormig gebied dat negatieve gevoelens en reacties op bedreigingen regelt, was actiever bij mensen die in de stad woonden, vergeleken met die van mensen op het platteland. De reactie van de mensen uit middelgrote gemeenten lag daar tussenin.

Opgroeien in een stad had weer een ander effect op het brein. De activiteit in de anterior cingulate cortex (ACC), een gebied dat de amygdala aanstuurt en de reactie op stress meebepaalt, was het hoogst bij mensen die tot hun vijftiende in een grote stad hadden gewoond. Hoe minder jonge jaren in stedelijk gebied, hoe lager de activiteit in dit hersengebiedje tijdens sociale stress. En hoe beter de koppeling met dat eerste gebied, de amygdala. Bij mensen die een aangeboren risico hebben op een psychiatrische aandoening is de koppeling tussen deze twee gebieden koppeling ook minder goed, wijst eerder onderzoek uit.

Hoe het wonen in een stad nu precies die gevoeligheid voor mentale ziektes vergroot, is onbekend. Het onderzoek toont niet aan dat het leven of opgroeien in de stad de oorzaak is van de gevonden hersenveranderingen. De Duitsers herhaalden hun experiment nog twee keer met diverse groepen proefpersonen, met een andere stressvolle test en andere stressvrije testjes. Steeds vonden ze dezelfde resultaten bij sociale stress.