De trekvissen hebben gewonnen

De Haringvlietsluizen op een kier? Staatssecretaris Atsma had er weinig zin in, maar hij heeft wel afspraken en geen goede alternatieven.

Het kabinet zou de sluizen van de Haringvlietdam niet op een kier zetten. Nu gaan ze toch permanent open.

Het zogenoemde kierbesluit is al tien jaar oud. Het is bedoeld om trekvissen meer kans te geven heen en weer te zwemmen tussen de Atlantische Oceaan en hun paaigronden in vooral Rijn en Maas. Ook zou de natuur in de omgeving van de dam ervan opknappen. Er zou een geleidelijker overgang ontstaan tussen zout zeewater en zoet rivierwater.

Het op een kier zetten van de sluizen was al een compromis. Het oorspronkelijke plan was ingrijpender. Dit zou ertoe hebben geleid dat het getij zou terugkeren, in onder meer de achterliggende Biesbosch. Eb en vloed waren goeddeels verdwenen door aanleg van de dam, in 1970 opgeleverd als een van de Deltawerken.

Er waren de afgelopen tien jaar veel bezwaren. Politici betwijfelden het nut van een maatregel die misschien wel de veiligheid zou schaden. En vooral boeren klaagden dat het zoute water hun gewassen bedreigde.

Door openen van de dam moeten de innamepunten voor zoet water naar het oosten worden verplaatst. Bestaande stelsels van watergangen en -sloten moeten dan weer op de nieuwe innamepunten worden aangesloten. Dat noopt tot aankoop van grond en wijziging van bestemmingsplannen. Een en ander stuitte op weerstand bij boeren en gemeenten, meldde vorig jaar de provincie Zuid-Holland, die het kierbesluit uitvoerde. Er ontstond vertraging. En de kosten liepen op.

Staatssecretaris Atsma heeft onderzoek laten doen naar alternatieven voor sluizen die permanent op een kier staan. Maar het beste alternatief leidt voor de trekvis tot een resultaat dat slechts de helft is van het oorspronkelijke plan. De onderzochte alternatieven waren ‘innovatief sluisbeheer’, waarbij opening zo veel mogelijk wordt afgestemd op het moment van ‘visintrek’; het schutten van vissen, als in een sluis; een zone van vijfhonderd meter om de dam waarin niet wordt gevist; en de (dure) bouw van een vispassage over de Haringvlietdam of een bypass .

Het draagvlak onder boeren voor het kierbesluit is altijd minimaal geweest; zij vreesden dat zout water hun grond onbruikbaar zou maken. Er komen nu compenserende maatregelen die de beschikbaarheid van zoet water moeten garanderen.

Herroeping van het kierbesluit hield het risico in zich op boetes en dwangsommen. Die zou het Europese Hof van Justitie kunnen opleggen wegens schending van internationale afspraken. Die kosten daarvan zouden hoger kunnen uitvallen dan de ongeveer 27 miljoen euro die het kabinet dacht te besparen.

Eerder maakte de Europese Commissie bezwaar tegen het plan het kierbesluit te schrappen. Andere Maas- en Rijnlanden hebben voor miljoenen euro’s vispassages aangelegd voor trekvissen, en ze hebben zalm uitgezet. Deze maatregelen zouden weinig zin hebben als Nederland de ‘voordeur’ voor de trekvissen op slot zou houden.