'Politici moeten ophouden ongeloofwaardige verhalen op te hangen'

Griekenland gaat nooit de schuld terugbetalen, zegt topeconoom Eichengreen. Daarom moet de schuld deels worden kwijtgescholden. „Dat leidt niet tot een crisis.”

Griekenland is als een man die zijn bierbuik inhoudt. Hij lijkt even slank, maar is het niet echt. In 2001 kon Griekenland even doen of het de begroting op orde had om de eurozone binnen te komen. Maar dat hield het land niet lang vol.

De vergelijking komt van de Amerikaan Barry Eichengreen, hoogleraar aan de Amerikaanse Berkeley Universiteit in Californië. De spraakmakende econoom is op een Europese toernee. Op vakantie in Spanje analyseerde hij naar eigen zeggen de eurocrisis vanuit de tapasbar. Gisteren sprak hij in Den Haag op een lezing van het Centraal Planbureau. In de zaal luisterde de Nederlandse financiële ambtelijke top.

Was de eurozone een vergissing?

„Nee. Lidmaatschap had beperkt moeten blijven tot de kern van Europa. Duitsland, Frankrijk, de Benelux, Denemarken, Finland en Oostenrijk. Uit academisch onderzoek voordat de euro werd ingevoerd bleek dat dat de landen waren waarbij één monetair beleid het beste zou werken. Zuidelijke landen hebben andere economieën en andere schokken. Het is dan moeilijk monetair beleid te voeren dat iedereen past.”

Waarom is dit onderzoek genegeerd?

„Politicologen wijzen erop dat Frankrijk niet in een muntunie wilde treden die gedomineerd werd door Duitsland. Economen wijzen erop dat lage olieprijzen voor snellere groei en begrotingsoverschotten zorgden. Landen konden makkelijker doen alsof ze financieel gezond waren. Deels dacht men dat de euro de ongelijkheden zou oplossen. Toen de eurozone werd opgericht wist de politiek al lang dat Griekse groeistatistieken het papier niet waard waren waar ze op gedrukt stonden.”

Hoe nu verder?

„Politici moeten ophouden ongeloofwaardige verhalen op te hangen. Geloofwaardigheid is het belangrijkste wapen van een politicus. Het is niet geloofwaardig dat Griekenland alle leningen kan terugbetalen. Juist door vol te houden dat de Grieken dit wel kunnen, ontstaat er populistisch verzet en weerstand bij het volk.”

Leidt erkennen dat Griekenland failliet is niet tot een kredietcrisis?

„Dat wordt overdreven. Ik mag hopen dat slimme ambtenaren van de Commissie en de lidstaten in hun kelders bezig zijn met een plan. De schuldencrisis in Latijns-Amerika is opgelost door een obligatieruil. Dat zou in Europa ook kunnen. Banken kunnen de Griekse obligaties die zij bezitten omruilen en hebben een keuze uit een aantal soorten obligaties. Willen ze een obligaties met dezelfde waarde? Dat kan, maar ze zitten dan wel vast een langere looptijd. Willen ze vooral snel uitstappen? Dat kan ook. Dan moeten ze een obligatie nemen met een kortere looptijd, maar die is wel veel minder waard. Het verschil met de Latijns-Amerikaanse situatie is dat de afwaardering van de nieuwe obligaties groter moet zijn. Als de waarde met 40 procent wordt verlaagd, zit Griekenland met een staatsschuld van meer dan 100 procent van bbp. Dat is te hoog.”

Ontketent het geen paniek als banken worden gedwongen mee te werken, zoals de ECB waarschuwt?

„Nee. Herstructurering kan een streep onder de crisis zetten. De verliezen voor Europese banken zijn draagbaar. Er wordt gewaarschuwd voor een chaos zoals toen Lehman Brothers in 2008 omviel. Dat was een onverwachte schok. Dit kunnen banken zien aankomen. De val van Lehman bracht andere financiële instellingen als AIG aan het wankelen want die moesten opeens credit default swaps, een soort faillissementsverzekeringen, uitkeren. Dat speelt nu nauwelijks een rol. Er zijn wel CDS’en op een Grieks faillissement afgesloten, maar die zitten voornamelijk bij Amerikaanse banken. Het zijn er te weinig om de eurocrisis naar de VS te laten overslaan.”

Maar paniek hoeft niet rationeel verklaarbaar te zijn.

„Klopt. De ECB wekte de indruk dat Griekenland, Spanje, Portugal en Ierland allemaal insolvabel zijn door in het wilde weg staatsobligaties op te kopen. Alleen Griekenland is insolvabel. Maar door het gedrag van de ECB kunnen de markten overreageren als de Griekse schuld wordt aangepakt. De ECB moet dan massaal Spaanse, Ierse en misschien zelfs Italiaanse obligaties kopen. Als de rust is teruggekeerd kunnen die verkocht worden zonder verlies.”

Is een volgende crisis te voorkomen?

„Crises zijn nooit uit te roeien. De Europese Unie kan de kansen wel verkleinen. Een politieke unie is niet nodig. Deze crisis is begonnen bij banken. Ierse banken leenden te veel aan projectontwikkelaars, Portugese banken aan consumenten. Spaanse banken deden het allebei. Het is gekkenwerk dat in één monetaire unie er zeventien nationale banktoezichthouders zijn. Er is één bankautoriteit nodig die de macht heeft om echt in te grijpen.”