Obama kiest de middenweg uit oorlog

Met zijn nieuwe plan voor terugtrekking uit Afghanistan kiest president Obama ook positie voor de verkiezingen van 2012. ‘Het tij van oorlog is gekeerd.’

President Barack Obama toonde zich gisteren in de toespraak over de Amerikaanse terugtrekking uit Afghanistan opnieuw een pragmatisch politicus. De Verenigde Staten moet een meer „gecentreerde aanpak” volgen bij buitenlandse interventies, zei hij letterlijk. Niet te teruggetrokken, niet te agressief, maar de middenweg.

Obama haalde uit naar isolationisten die willen dat Amerika afziet van „onze verantwoordelijkheid als anker van internationale veiligheid” en de gevaren voor de VS het liefst negeren. Net zo hard was hij over degenen die willen dat Amerika „ieder kwaad bestrijdt dat er maar kan worden gevonden over de grenzen”.

De les die Amerika moet trekken uit een „decennium van oorlog” is dat keuzes over Amerikaanse betrokkenheid bij buitenlandse conflicten pragmatisch en strategisch moeten zijn, concludeerde Obama.

In dat licht geeft de president de voorkeur aan speciale operaties om een specifiek doelwit uit te schakelen – zoals de liquidatie vorige maand van al-Qaeda-leider Osama bin Laden door een Amerikaanse elite-eenheid – boven het uitzenden van grote troepenmachten.

Obama ontvouwde deze visie nadat hij de stappen had uitgetekend voor de Amerikaanse terugtrekking uit Afghanistan. Over een jaar zullen 33.000 van de 100.000 uitgezonden Amerikanen zijn teruggehaald. Dat gebeurt in fases: 5.000 deze zomer, 5.000 voor de jaarwisseling en de rest gedurende 2012. Nog twee jaar later moet het Afghaanse leger zelf het land veilig zien te houden.

Ook met de terugtrekking kiest Obama voor de middenweg. De troepenvermindering is ingrijpender dan het leger had gewild, maar voltrekt in een minder snel tempo dan tegenstanders van de Amerikaanse aanwezigheid in Afghanistan graag hadden gezien. Obama vraagt met deze strategie beide kampen een beetje water bij de wijn te doen.

Obama positioneert zich daarnaast handig ten opzichte van de Republikeinse kandidaten voor de presidentsverkiezingen van 2012. Een aantal van zijn mogelijke rivalen – de Republikeinen moeten nog een kandidaat kiezen in hun voorverkiezingen – zijn isolationisten en vinden dat Amerika niets te zoeken heeft in buitenlandse conflicten. Andere Republikeinse kandidaten profileren zich als haviken. De terugtrekking uit Afghanistan betekent in hun ogen dat Amerika toegeeft de oorlog te hebben verloren.

Als zittend president heeft Obama nu in een vroeg stadium van de verkiezingsstrijd zijn lijn getrokken. Het is een lijn die vanwege het pragmatische karakter waarschijnlijk aantrekkelijk zal zijn voor kiezers uit het midden. En door een strategie uit te rollen tot 2014 regeert Obama over de grenzen van zijn presidentschap, mocht hij niet worden gekozen voor een tweede termijn.

Ook ten opzichte van de Afghanen zocht Obama gisteren in zijn toespraak de balans. Ja, het Afghaanse leger en de politie moeten straks op eigen benen staan. Maar de Amerikanen zullen ze eerst nog helpen met training en advies. De president onderstreepte dat er al veel is bereikt. „Afghanistan heeft al 100.000 extra militairen en agenten. In sommige provincies en gemeenten zijn we al begonnen de verantwoordelijkheid over te dragen naar de Afghanen.”

Bovendien laat Amerika volgens Obama een aanzienlijk veiligere situatie achter voor de Afghanen. De Talibaan heeft „gevoelige verliezen” geleden en al-Qaeda bevindt zich in de zwakste positie in de ruim tien jaar durende oorlog. Informatie die het Amerikaanse leger heeft gevonden in het huis van Bin Laden in Pakistan bewijst dat al-Qaeda onder „enorme druk” staat, zei Obama.

Op ongeveer tweederde van zijn twaalf minuten durende toespraak verlegde Obama zijn blik van Afghanistan naar de Verenigde Staten. Want de president moet vooral zijn eigen land overtuigen van zijn Afghanistan-plan. Obama erkende de toenemende binnenlandse frustratie over de hoge kosten van de oorlog in een tijd van economische crisis. Hij beloofde dat geld aan te wenden voor herstel op eigen bodem. „Nu is de tijd dat we moeten investeren in de belangrijkste kracht van Amerika: onze mensen.”

Obama’s beeldspraak over het „afgaande tij van oorlog” was dan ook gericht aan zijn kiezers, niet aan de internationale gemeenschap. Nu de VS zijn gestopt met de oorlog in Irak en troepen worden teruggetrokken uit Afghanistan, zullen minder van hun „zonen en dochters” dienen in gevaarlijke gebieden.

Als ware pragmaticus sloot Obama de deur niet helemaal voor Amerikaanse interventies. Maar hij onderstreepte liever steun te geven aan internationale coalities, zoals de door de NAVO geleide operatie in Libië, dan unilateraal te bewegen. Geen enkele Amerikaanse militair, zo herhaalde Obama maar weer eens, bevindt zich op Libische bodem.