Gymnasiasten moeten Rome nuchter bekijken

Veel scholen worstelen met alcoholgebruik onder scholieren op Rome-reizen.

Oplossingen worden gezocht in strenge regels of een totaalverbod op alcohol.

Elk jaar vertrekken duizenden gymnasiasten aan het eind van het schooljaar naar de Italiaanse hoofdstad om kennis te maken met de klassieke oudheid. De laatste lichtingen van dit jaar vertrekken begin juli richting de Eeuwige Stad. De reis is de kroon op iedere gymnasiumcarrière. Maar hiervan lijkt de laatste jaren al lang geen sprake meer. Overmatig alcoholgebruik onder de scholieren zorgt voor de nodige excessen. Voor een kwart van de 41 categoriale gymnasia (scholen waar je alleen gymnasium kunt doen) is het zelfs reden om alcohol helemaal te verbieden.

„Het was even wennen, al dat bronwater bij het eten”, zegt rector Hans Rookmaaker van het Christelijk Gymnasium Sorghvliet in Den Haag. De school had dit jaar voor het eerst een alcoholloze Romereis met strenge regels voor leerlingen én leerkrachten: er mocht geen druppel alcohol worden genuttigd. Met een blaastest werd iedere avond gecontroleerd of de Rome-gangers alcohol op hadden. Iets gedronken? Straf. Gedronken boven een promillage van 0,5: op het vliegtuig naar huis. „Alcohol werd in toenemende mate een probleem”, zegt Rookmaaker.

Het traditionele doel van de Romereis, die meestal plaatsvindt in het vijfde of zesde jaar van het gymnasium, is een intensieve kennismaking met de kunst en cultuur van de klassieke oudheid, de Middeleeuwen, de Renaissance en de Barok. Bij de vakken Latijn, Grieks en Klassieke Culturele Vorming hebben de gymnasiumleerlingen gedurende hun opleiding les gehad over de klassieke oudheid. In Rome zien ze de oudheid voor het eerst met eigen ogen.

Dit gebeurt onder begeleiding van docenten, die verantwoordelijk zijn voor steeds grotere groepen 17- en 18-jarige leerlingen. „Twintig jaar geleden gingen we met vijfenzestig studenten naar Rome, nu zijn dat er ongeveer 135”, schat Michael Steiner, classicus aan het Stedelijk Gymnasium in Arnhem.

Door die vele deelnemers en incidenten waarbij alcohol een rol speelde, scherpen veel scholen hun regels aan. Het Sorghvliet Gymnasium is met zijn blaastests geen uitzondering. Op sommige scholen worden contracten met regels afgesloten die kinderen en ouders voor vertrek moeten tekenen, op andere zijn energiedrankjes verboden.

Ook het Vossius Gymnasium in Amsterdam test de leerlingen steekproefsgewijs op overmatig alcoholgebruik. „Afgelopen jaar hebben we voor het eerst blaaspijpjes meegenomen. Zo kunnen we het best objectiveren of de leerling heeft gedronken en is er geen discussie mogelijk”, zegt classicus Frits Partouns.

Conrector Frans Woolthuis: „Leerlingen kunnen bestraft worden met één of meer avonden thuisblijven in het klooster waar we overnachten, of terug naar huis op kosten van de ouders. We hebben ook geprobeerd supermarkten in de omgeving te instrueren geen sterke drank aan de scholieren te verkopen, maar die beginnen daar niet aan.”

Joke Gaasbeek, rector van het Gymnasium in Schiedam, begrijpt goed waar haar collega’s over praten: „Door de toenemende overlast van leerlingen die te veel dronken, was het voor ons steeds moeilijker om de educatieve aspecten van de reis tot hun recht te laten komen: een aantal leerlingen was tijdens de excursies niet echt ‘bij de les’.

Leerlingen die te veel drinken weten vaak niet meer wat ze doen en veroorzaken problemen voor de rest van de groep, zowel op straat als in het hotel. Wij hebben toen besloten deze leerlingen naar huis te sturen. Daarom zijn onze Romereizen sinds twee jaar alcoholvrij.” Ook op schoolfeesten schenken ze in Schiedam sinds dit jaar geen alcohol meer.

Truus Cortenraad, docent klassieke talen aan het Porta Mosana College in Maastricht, een scholengemeenschap met een kleine gymnasiumafdeling, schrikt van de blaastestmaatregel die sommige zelfstandige gymnasia nemen tegen alcoholgebruik. „Als het zo zou moeten zou ik niet meer meegaan als begeleider. We zitten in Rome, niet aan de Spaanse Costa”, zegt Cortenraad. „Ik vind dit ook een kwestie van vertrouwen, je moet dit soort onderwerpen met leerlingen kunnen bespreken.”

De docent heeft wel een idee waarom het wangedrag bij haar school wellicht minder vaak voorkomt dan bij zelfstandige gymnasia: „Onze groepen bestaan doorgaans uit vijftien tot vijftig leerlingen. Die hebben allemaal gekozen voor een gymnasiale opleiding en hebben dit zes jaar volgehouden.”

Scholieren die vwo doen aan een scholengemeenschap staat het vrij de vakken Latijn en Grieks te laten vallen, terwijl leerlingen van zelfstandige gymnasia verplicht ten minste één van deze vakken moeten blijven volgen. Cortenraad: „Voor onze leerlingen is de Romereis echt een beloning en minder vanzelfsprekend. Ook hebben alle leerlingen tijdens hun opleiding les gehad van de leraren die meegaan.”

De vraag is waarom alcohol in toenemende mate voor overlast zorgt tijdens reizen waarbij klassieke kunst, cultuur en geschiedenis centraal zouden moeten staan. Bij alle ondervraagde scholen is het educatieve programma van de reis tenslotte niet of nauwelijks veranderd.

Verscheidene docenten denken dat het komt doordat leerlingen steeds meer op reis zijn geweest met hun ouders. „Leerlingen zijn niet gewend in groepsverband naar het buitenland te reizen”, stelt Cortenraad.

Ook is alcohol relatief goedkoop in Rome. „Er zit daar geen accijns op drank. Een glas jenever wordt gerust half vol geschonken”, zegt classicus Steiner.

De Romereis valt bovendien in een tijd dat Ryanair-tickets naar Italië maar 50 euro kosten en leerlingen al een groot deel van de wereld hebben gezien. „De reis is soms tussen een examentripje naar Chersonissos en een vakantie met ouders gepropt”, vertelt filosofiedocent Harry Vervest van het Stedelijk Gymnasium in Breda. „Een aantal jaren geleden hielden we ook nog Rome-reünies. Dan nam iedereen z’n fotorolletjes van de reis mee en konden foto’s worden nabesteld. Nu is dat niet meer nodig, alle foto’s kunnen online gedeeld. Vorig jaar probeerden twee leerlingen toch een reünie te organiseren, maar dat liep op niets uit.”

Een andere mogelijke oorzaak ligt volgens eenderde van de ondervraagde scholen ook bij ouders. Leerlingen blijken thuis op alcoholgebied veel gewend. De scholen geven aan dat ouders soms opbellen als hun kinderen met straf in het hotel moeten blijven, omdat ze het niet eens zijn met de beslissing van de leiding. „Daarom hebben wij een protocol opgesteld waarin staat dat de school tijdens de Romereis bepaalt wanneer scholieren te ver gaan”, zegt Truus Corenraad.

Vervest merkt niet dat leerlingen minder geïnteresseerd zijn in het educatieve deel in Rome zelf. Daar is leerling Paul van de Calseheijde van het gymnasium in Breda het mee eens: „Tijdens onze reis waren er wel een paar dingen die niet helemaal netjes waren. Een jongen is dronken op de Spaanse trappen achtergelaten, maar dat was het enige incident met alcohol. Wel probeerden een paar mensen via het balkon over te lopen naar de meisjes. Toen zijn ze op de airconditioning aan de muur gaan staan, die is er vanaf gevallen.”

Toch denkt hij dat leerlingen deze reis niet echt willen verpesten. „Voor mij was het de meest bijzondere van mijn gymnasiumcarrière, ook al was ik al zeven keer in Rome geweest.”

Of meer gymnasia alcohol helemaal gaan verbieden is de vraag, maar de meeste scholen willen een strenger beleid voeren en leerlingen vooraf duidelijk instructies geven wat wel en niet geoorloofd is. De proeven met alcoholloze reizen hebben voor sommige gymnasia in ieder geval al vruchten afgeworpen.

Hans Rookmaaker: „Het verbod zorgde eerst nog voor wat weerstand, maar leerlingen wennen aan het idee. We hebben pro forma iedere avond gecontroleerd, maar dat was eigenlijk niet nodig: de leerlingen hielden zich voorbeeldig aan het verbod. Ze zeiden zelfs: meneer, mag ik vanavond blazen?”

Joke Gaasbeek vult aan: „Bij de alcoholloze Romereis ervaren docenten het toezicht, vooral ’s avonds en ’s nachts, als veel minder belastend en kunnen de leerlingen langer hun aandacht bij de les, maar ook bij de lol houden.”

Michael Steiner: „We scherpen onze regels aan, maar wij gaan alcohol niet verbieden. De Italianen drinken zelf ook genoeg.”