Vincent is Vincent niet

‘We zijn er meer dan een eeuw ingestonken”, zegt kunsthistoricus Louis van Tilborgh. Hij kijkt grijnzend naar een schilderij uit 1887 van een man met een gele hoed waarvan altijd werd gedacht dat het een zelfportret van Vincent van Gogh was. „Maar dit moet zijn broer Theo zijn”, gaat Van Tilborgh verder, „want hij heeft geschoren wangen, een okerkleurige baard en een rond, onbeschadigd oor. Vincent had naar eigen zeggen een volle rode baard die hij altijd afbeeldde als oranje.”

De bijzondere ontdekking vloeit voort uit een onderzoek van het Van Gogh museum naar 93 werken van de Nederlandse schilder uit zijn Antwerpse en Parijse periode (1885-1888). Ook kwamen de onderzoekers tot de conclusie dat het park dat Van Gogh afbeeldde in De Tuin der geliefden niet in het dorp Asnières ligt, maar in het Parijse Montmartre. „Soms is het een kwestie van goed kijken; wat zie ik eigenlijk?”, zegt Van Tilborgh. „Op andere afbeeldingen konden we bijvoorbeeld een nabijgelegen gebouw in Montmartre identificeren door naar de zonsondergang te kijken, die was in het zuidwesten. Dit klopte met de locatie.”

Toch schiet het blote oog soms tekort. Daarom gebruikten de onderzoekers informatie van röntgenfoto’s en strijklichtopnames, verbonden deze met elkaar en bekeken het werk gedetailleerd met behulp van een microscoop. „Zo konden we verschillende schilderijen herdateren, zagen we dat Van Gogh zijn doeken hergebruikte en ontdekten we dat de schilder lang niet altijd impulsief te werk ging, maar zijn werk voorbereidde met een schets of onderschildering”, aldus restaurator Ella Hendriks.

Momenteel onderzoeken de wetenschappers de staat van de schilderijen. Van Gogh schilderde soms op een witte ondergrond die nog niet volledig droog was, waardoor krimpscheuren ontstonden. Hendriks: „We hebben inmiddels een idee over de oorzaak van het verval van het werk, maar meer onderzoek is nodig om het verloop van dit proces te begrijpen.” Dat dit tijdrovend is, maakt Van Tilborgh niet uit: „Voor mij is het leuk om te puzzelen. Ik wil de keukengeheimen van de kunst ontrafelen.”

De nieuwe inzichten zijn tot 18 september te zien in de tentoonstelling Van Gogh in Antwerpen en Parijs.

Kris Derks