Had ik maar zo'n leraar gehad als Robin Williams

Filmleraren zijn bijna altijd óf grote inspirators die over welhaast bovennatuurlijke gaven beschikken, óf enorme sukkels met lichtelijk sadistische trekken.

Het eerste wat Cameron Diaz in Bad Teacher doet als ze na de zomervakantie weer op school komt, is de dvd van de klassieke highschoolfilm Stand and Deliver (1988) aanzetten. Waarna ze zichzelf oprolt in haar vestje om nog even een extra dutje te doen. Stand and Deliver is een van die films waarin Hollywood bij tijd en wijle uitblinkt over inspirerende leraren die een zooitje ongeregeld begeesteren om het beste van hun schooltijd te maken en nog wat van die heerlijk moraliserende dingen.

Misschien dat Diaz’ personage Elizabeth Halsey hoopt dat Edward James Olmos die in Stand and Deliver de werkelijk bestaande wiskundeleraar Jaime Escalante speelt, haar leerlingen bij verstek iets bij kan brengen. Escalante behaalde met een klas vol drop-outs zulke goede resultaten dat hij zelfs van fraude werd beschuldigd.

Zelf heeft onze bad teacher Halsey duidelijk niet goed opgelet tijdens het kijken. Even later laat ze nog Dangerous Minds (1995) zien, alweer zo’n waargebeurd verhaal waarin Michelle Pfeiffer ex-marinier Louanne Johnson gestalte geeft die, nu ja, min of meer hetzelfde doet: een ongemotiveerde achterstandsklas van zichzelf verbaasd laten staan.

In Hollywoodfilms zijn leraren bij voorkeur halve heiligen, of het nu Spencer Tracy is in Men from Boys Town (1941) of Glenn Ford in Blackboard Jungle (1955) om maar twee onverbiddelijke klassiekers in de herinnering te roepen. Of vele jaren later, maar nog steeds geheel volgens de wetten van het genre, Robin – „O Captain! My Captain!” – Williams in Dead Poets Society (1989) die een hele generatie aan de poëzie kreeg met zijn recitaties van Walt Whitman en andere Amerikaanse dichters.

Het werkt altijd. Zelfs als je een rotschooltijd hebt gehad, raak je bevangen door weemoed, en wil je alsnog terug naar school. Had ik maar zo’n leraar gehad als Edward James Olmos, dan had ik tenminste leren rekenen. Had ik maar zo’n lerares gehad als Hilary Swank in Freedom Writers (2007), dan had ik tenminste leren schrijven. Had ik maar zo’n leraar gehad als Samuel L. Jackson in One Eight Seven (1997) dan was ik tenminste niet omgekomen in een bendeoorlog. Had ik maar met Harry Potter op school gezeten bij Professor Perkamentus dan kon ik nu tenminste wat beter toveren.

Het is niet helemaal duidelijk of Bad Teacher, die morgen in de bioscoop komt, met dat soort sentimenten de draak wil steken of gewoon alleen maar lekker tegendraads wil zijn. Natuurlijk kent de filmgeschiedenis ook een pantheon van slechte leraren, maar dat zijn toch meestal de eendimensionale typetjes die duidelijk moeten maken dat het in de desbetreffende film vooral om de leerlingen gaat. Ook die docenten zijn er in alle soorten en maten, van lichtelijk sadistisch tot erger. Denk directeur Vernon in The Breakfast Club (1985), de giftigzoete heks Dorothea Omber in de Harry Potter-films of Takeshi Kitano in Battle Royale (2000), een futuristische horrorfilm waarin de leerlingen niet eens zeker weten of ze aan het einde van de dag nog zullen leven.

Maar misschien wil Bad Teacher alleen maar voor de highschoolfilm zijn wat Bad Santa (2003) voor de kerstmanfilm was. Gewoon lekker politiek niet-correct een onbeschofte trut van een juf neerzetten die helemaal niets wil met haar leerlingen, en alleen maar in het onderwijs zit om zich van de ene lange vakantie naar de andere te suffen in de hoop dat ze snel kan gaan leven op de zak van een of andere gefortuneerde sukkel van een man.

Er zijn eigenlijk maar twee leraren in de filmgeschiedenis die er niks van bakken en toch helden zijn. Wie Bad Teacher zegt, hoopt natuurlijk stiekem: School of Rock (2003). Die film waarin Jack Black een mislukte rocker speelt die zich godbetert voordoet als een invalleraar om tenminste de huur te kunnen betalen. Leraar. Om de huur te betalen. Hoe diep kun je als rocker zinken? School of Rock slaagt er dankzij het zelfrelativerende scenario en het manische spel van Jack Black in om tot het einde toe subversief te blijven, maar toch te doen wat highschoolfilms moeten doen: de leerlingen, en in dit geval ook de leraar, een levensles geven die hen tot betere mensen maakt.

Niemand kan zo geniepig op leerlingen afsluipen, ze onverwacht met hun hoofden tegen elkaar knallen, met zoveel venijn, walging en absolute weerzin tegen alles wat minderjarig is, als Professor Sneep (Alan Rickman) in de Harry Potter-films. Rickman kan dat verbeelden met het ophalen van een enkele wenkbrauw. Met minder nog. Met alleen de dreiging dat hij zijn wenkbrauw op gaat halen. Zijn Sneep is de ultieme ‘bad teacher’ anno nu. Daar zou Cameron Diaz nog wat van kunnen leren.