Grieken vallen terug op familie

De toch al zwakke Griekse openbare sector stort in door de crisis. Voor zorg, school en huisvesting zijn de Grieken aangewezen op hun familie. „Maar straks is echt alles op.”

Kimi. - Wiskundelerares Katerina Georgouli (30) verdient 500 euro minder dan vóór de bezuinigingen: 1.000 euro netto. Dat ze rond kan komen en niet met woedende leeftijdsgenoten voor het Griekse parlement kampeert, is vooral omdat ze kan wonen in het buitenhuis van haar familie in het dorp Kimi. Daar hoeft ze geen huur of hypotheek te betalen. Gelukkig had de plaatselijke middelbare school een vacature. Een jaar geleden pakte ze haar spullen en vertrok ze uit het dure Athene, waar de halve Griekse bevolking is samengepakt, vijf miljoen mensen.

„Zelfs als ik zou willen, geloof ik niet dat ik het zou kunnen betalen om terug te gaan”, peinst ze op het dorpsplein van Kimi, 170 kilometer van Athene. De woningen kijken uit op een haven en heuvels met olijfbomen. „Mijn vriend en ik willen samenwonen, maar in Athene zijn we de helft van ons gezamenlijke inkomen alleen al kwijt aan huisvesting en vervoer van en naar ons werk.”

Zoals Georgouli zich redt, zo doen veel Grieken het. Nu de overheid diep snijdt in de ambtenarensalarissen en sociale zekerheid, en de kosten stijgen, is familie nodig voor het opvangen van de klappen. Kinderen trekken weer bij hun ouders in. Het vergeten huis van opa en oma in het dorp wordt herontdekt. En waarom op reis naar het buitenland als vrienden een huisje hebben op een Grieks eiland?

Nu wordt de buffer aangesproken die in decennia is opgebouwd. Terwijl de overheid meer uitgaf dan via belastingen binnenkwam en moest lenen, werden families rijker. Het hoge huizenbezit in Griekenland heeft tot nu toe veel van de inkomensachteruitgang aan het oog onttrokken, zegt Christoforos Vernardakis, politicoloog en oprichter van onderzoeksbureau VPRC. „Mensen komen niet gelijk op straat te staan omdat ze hun huur of hypotheek niet meer kunnen betalen. Maar ze teren wel in op hun verworven welvaart. Op een gegeven moment is het op.”

De komende tijd komen de echte klappen, denkt hij. De familiebuffer heeft voor uitstel gezorgd, niet voor afstel. „De tijd breekt aan dat we de crisis recht in het gezicht kijken.”

Dat zie je nu gebeuren in de gezondheidszorg. De afgelopen jaren lieten burgers die het zich konden veroorloven de publieke ziekenhuizen links liggen. De dienstverlening was er slecht en hoewel officieel gratis, was het dat door de corruptie onder medici niet. Nu mensen krap zitten, vallen ze terug op de overheidsvoorzieningen, maar die zijn daar niet klaar voor. Door betalingsachterstanden is er nu een tekort aan basisproducten zoals injectienaalden en plastic handschoenen.

Het leven in Griekenland is duur. Prijzen zijn hoog, vaak hoger dan in Nederland, door gebrek aan marktwerking. En er zijn veel verborgen kosten, want ook de falende overheid kost particulieren geld. Ouders met schoolgaande kinderen betalen bijvoorbeeld honderden euro’s per kind per maand aan bijlessen, om ervoor te zorgen dat ze goed scoren bij het staatsexamen en naar de universiteit kunnen. Het door de staat aangeboden onderwijs is daarvoor niet goed genoeg en iedere ouder wil een hoogopgeleid kind.

Door de dalende koopkracht daalt de vraag, dat heeft nog niet geleid tot lagere prijzen. Het effect van de hogere directe belastingen, zoals accijns en btw, is intussen wel goed voelbaar. De benzineprijs is in twee jaar gestegen van 90 cent naar 1,66 per liter. De verkeersdrukte in Athene is in diezelfde periode met 30 procent afgenomen.

Er worden met enig leedvermaak geintjes gemaakt over de patserbakken van grootschalige belastingontduikers die stil staan omdat hun eigenaren geen geld hebben om te tanken. Het is een lach bij een traan, want iedereen laat als het even kan de auto staan. Ondanks het recente rookverbod en de accijnsverhoging wordt stevig doorgepaft, maar het is de crisisbestendige variant van roken: sjekkies zijn in.

Op veel winkelruiten en kantoorpanden zit een gele sticker met in rode letters enoikiazetai, te huur. Tegelijk zijn de uitgaansgelegenheden in Athene vol. Op vrijdagavond rond middernacht in de wijk Gazi is het alsof je tegen een muur van mensen en muziek oploopt. Taxi’s rijden stapvoets om het plein. Even zou je, bijna, denken dat het wel meevalt met de crisis. Maar uitgaan en dansen doen de statistieken niet vergeten. De crisis is overal en alle Griekse families voelen dat. De werkloosheid is in twee jaar met 40 procent gestegen, naar 16 procent nu. En hij is het hoogst onder twintigers en dertigers.

Zoals Gregory Liberis (31). Hij verwerkte orders bij een transportbedrijf, vertelt hij op een terras in Athene waar hij met een vriend koffie drinkt. Hij is nu een paar maanden zijn baan kwijt en er is niets nieuws. Ook hij is, zoals veel oudere jongeren, weer bij zijn ouders ingetrokken. Een stap terug. „Het is moeilijk”, zegt Liberis met een zucht en een hijs aan zijn sjekkie. Voor nageslacht zorgen in een kamertje in je ouderlijk huis doe je niet zo snel.