Wantrouwen verdeelt Palestijnen opnieuw

Nieuwsanalyse

Overleg tussen Hamas en Fatah over een regering is vastgelopen, waardoor er vrijwel zeker geen Palestijnse staat komt in september.

Een „diplomatieke tsunami” dreigt, zei de Israëlische minister Ehud Barak (Defensie) onlangs, als de Palestijnen in september hun onafhankelijkheid gaan uitroepen. Israël heeft hiertegen een zwaar diplomatiek offensief ingezet. Politieke leiders reizen de wereld rond om landen af te houden van steun voor deze eenzijdige Palestijnse stap. Een meerderheid van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties zal desondanks vrijwel zeker Palestina erkennen.

Dit deel van het Palestijnse plan voor internationale erkenning is nog het eenvoudigst. Maar voordat de PLO de onafhankelijkheid kan uitroepen, is iets anders nodig: onderlinge rust en eenheid. Vandaag had president Mahmoud Abbas zijn eenheidsregering moeten presenteren , met daarin ministers die de steun hebben van de rivaliserende partijen Hamas en Fatah. Maar gisteren braken deze twee partijen hun gesprekken op. Geen eenheid, geen Palestijnse regering, en dus vrijwel zeker geen Palestijnse staat in september.

Enkele weken lang konden het islamitische Hamas (aan de macht in de Gazastrook) en het min of meer seculiere Fatah (dat regeert op de door Israël bezette Westelijke Jordaanoever) een schijn van eenheid ophouden. Onder Egyptische bemiddeling sloten de partijen een akkoord in Kairo. Ze beloofden elkaars gevangenen vrij te laten, een eenheidsregering te vormen en gezamenlijk te werken aan Palestijnse onafhankelijkheid.

In werkelijkheid was dit nooit meer dan een façade. Hamas en Fatah onderdrukken elkaars aanhang op de kleine gebiedjes waar ze het voor het zeggen hebben, en wantrouwen elkaar diep. Fatah, de partij van president Abbas, had Hamas nodig om straks ook Gaza bij de Palestijnse onafhankelijkheidsverklaring te betrekken. Hamas ging onder meer akkoord nadat Egypte beloofd had de grensovergang met Gaza, Rafah, te openen.

Er zijn sindsdien maar enkele gevangenen vrijgelaten. Zowel Hamas als Fatah heeft voorzichtig een paar demonstraties van de concurrent toegelaten. Bij de grens met Egypte mogen, tot woede van de inwoners van de geïsoleerde Gazastrook, maar een paar honderd mensen per dag oversteken. Dat heeft het enthousiasme van Hamas om mee te werken aan een eenheidsregering, een stuk verkleind.

De gesprekken tussen president Abbas en Hamas-leider Khaled Meshaal zijn nu stukgelopen op de benoeming van een premier. Abbas wil per se dat de partijloze Salam Fayyad, premier van Abbas’ Palestijnse Autoriteit, de eenheidsregering leidt. Fayyad ligt goed bij het westen, wat cruciaal is voor geld en diplomatieke steun, en bij Israël, dat de Palestijnse Autoriteit de facto in leven houdt. Hamas ziet in Fayyad een collaborateur met Israël en kwam met eigen kandidaten.

De kwestie rondom Fayyad kan misschien nog opgelost worden, maar daarna zullen onmiddellijk nieuwe problemen ontstaan. Cruciaal probleem is dat Hamas moet gaan deelnemen aan de Palestijnse Autoriteit. Dat is geen echt bestuur, geen volksvertegenwoordiging, maar een hybride orgaan dat in leven wordt gehouden door Israël en de internationale gemeenschap.

De Palestijnse Autoriteit werkt samen met Israël, bijvoorbeeld bij het opsporen van Palestijnen die Israël wil arresteren, en krijgt in ruil daarvoor een beperkte autonomie. Het is ondenkbaar dat Hamas wil meewerken aan een autoriteit in deze vorm. En het was president Abbas die jarenlang verantwoordelijk was voor vruchteloze vredesgesprekken met Israël.

Als de Palestijnen erin zouden slagen hun al jaren durende verdeeldheid weg te nemen, al is het maar tijdelijk, dan is erkenning door de meeste lidstaten van de Verenigde Naties dichtbij. De Verenigde Staten zullen de oprichting van Palestina in de Veiligheidsraad blokkeren. Maar de Palestijnen kunnen in de landen die de nieuwe staat erkennen, ambassades openen en diplomatieke relaties aangaan.