Saai gaat het niet worden

Co Adriaanse (63) begint volgende week maandag als trainer van FC Twente.

Sommigen roemen zijn vakmanschap, maar er is ook veel kritiek op zijn werkwijze.

Co Adriaanse haalde in de voorbereiding van het seizoen 2000-2001 de bezem door de Ajax-selectie. Jan van Halst, nu algemeen manager van FC Twente, was een van de slachtoffers. Hij werd met onder anderen Richard Witschge en Aron Winter verbannen naar kleedkamer 2. Kapitaalvernietiging, stelde Van Halst eens. Het bleek het begin van een onmogelijke missie voor de rechtlijnige Adriaanse, die anderhalf seizoen later werd ontslagen na onenigheid met de clubleiding van Ajax en een deel van de spelersgroep.

Hoe anders zijn de ervaringen van Marc Janko met Adriaanse. De Oostenrijkse aanvaller van FC Twente raakte gecharmeerd van de trainer in hun gezamenlijke tijd bij Red Bull Salzburg. Janko profiteerde in het seizoen 2008-2009 van de aanvallende speelwijze van Adriaanse met 39 doelpunten in 34 competitieduels.

Adriaanse is een trainer met twee gezichten. Wie met hem bij Willem II en AZ heeft gewerkt, prijst zijn vakmanschap. Adriaanse trok aan alle touwtjes en hij schiep voor iedereen duidelijkheid. Maar bij Ajax, waar hij als hoofd jeugdopleiding de basis legde voor de Europese opmars in de jaren negentig, klinkt kritiek. Ajacieden uit die tijd hekelen zijn ondoorzichtige aanpak, speelwijze en onhandige manier van communiceren.

Originaliteit kan de in Amsterdam opgegroeide gymnastiekleraar niet worden ontzegd. Zelfs straftraining vult Adriaanse op eigen wijze in. Hij zette de voetballers van Willem II na een in zijn ogen onacceptabele nederlaag uit de bus en liet hen naar huis lopen. De spelers van AZ moesten paaseieren zoeken. De profs pikten de vorm van discipline. Willem II bereikte de Champions League, AZ haalde bijna de UEFA-Cupfinale.

Ook verbaal is Adriaanse spraakmakend. Zo lanceerde hij bij AZ termen als scorebordjournalistiek, woonerfvoetbal en kaaskijkers. Maar in zijn tijd bij Ajax wekte hij wrevel met uitspraken over collega’s in het voetbal. Zo betitelde hij voormalig PSV-voorzitter Harry van Raaij als „sprekende lampenkap”. De trainerskwaliteiten van Marco van Basten trok hij in twijfel met de opmerking dat „een goed paard nog geen goede ruiter” maakt.

Adriaanse vindt dat vooral die laatste opmerking hem te lang is nagedragen en dat zo zijn trainerskwaliteiten tekort worden gedaan. Hij knapte naar eigen zeggen af op Nederland en werkte na zijn vertrek bij AZ in 2005 slechts voor buitenlandse werkgevers. Hij won landstitels met FC Porto en Salzburg en had twee lucratieve overeenkomsten in Qatar, bij Al-Sadd en het olympisch elftal. Ook trainde hij het Oekraïense Metallurg Donetsk.

De vijf werkgevers hebben gemeen dat Adriaanse al na een seizoen of nog eerder vertrok. Illustratief is de manier waarop hij Porto verliet. Hij hervormde de club, won de landstitel en het bekertoernooi, maar weigerde zijn oren te laten hangen naar de veeleisende voorzitter Jorge Pinto da Costa. Adriaanse stapte op en werd door internationaal sporttribunaal CAS veroordeeld tot een boete van 1 miljoen euro wegens contractbreuk.

Ook in Donetsk vertrok Adriaanse uit eigen beweging. Al-Sadd ontsloeg hem toen de landstitel uit het zicht was verdwenen. Salzburg besloot zijn aflopende contract niet te verlengen wegens „enkele voorvallen”, zoals voorzitter Dietrich Mateschitz zei.

Adriaanse wilde na zijn vertrek bij de Qatarese bond in maart het liefst aan de slag als bondscoach. Hij werd benaderd door FC Utrecht, maar zegde af. Joop Munsterman, voorzitter van FC Twente, had meer succes na een bezoek aan de trainer in diens huis in Spanje.

Munsterman zou hem een eenjarig contract hebben aangeboden en in dat geval blijk van voortschrijdend inzicht hebben getoond. Hij zag zijn drie vorige trainers Fred Rutten, Steve McClaren en Michel Preud’homme hun contract voortijdig beëindigen wegens positieverbeteringen. Dat leverde geen problemen op, omdat het succes van de landskampioen van 2010 is toe te schrijven aan de hele organisatie, met krachten als Munsterman, Van Halst, Schreuder en Pahlplatz. Met Adriaanse kiest FC Twente voor een passant die staat voor attractief spel en een eigenzinnige aanpak.