Ruimte, geen uitzicht

Huh? Snelwegpanorama’s?Het is nog maar vier jaar geleden dat onderzoekers van het Planbureau voor de Leefomgeving het nieuws haalden door aan te dringen op wettelijke bescherming van het uitzicht op het land vanuit de auto. Van de in totaal 1.753 min of meer waardevolle uitzichten vanaf de snelweg wordt ongeveer de helft door bouwplannen bedreigd, schreven de onderzoekers.

Een nieuw probleem was geboren. Niet langer was het zaak om het keurige Nederlandse landschap te behoeden voor ‘verrommeling’, omdat het land anders zo lelijk zou worden, nee, deze verrommeling moest ook worden bestreden om automobilisten het ‘genot’ op een fraai uitzicht niet te ontnemen.

De toenmalige minister Cramer (Milieu, PvdA) zag er wel iets in. In 2008 besloot zij op negen plaatsen het uitzicht over het landschap vanaf de snelwegen te beschermen. Bebouwing langs deze ‘snelwegpanorama’s’ was voortaan alleen toegestaan als die een bijdrage levert aan de landschappelijke en cultuurhistorische waarde van het uitzicht. Immers, steeds meer Nederlanders zien „met lede ogen” aan „hoe het mooie Nederland verrommelt”. En ze herkennen dit „veelal vanaf de snelweg”, schreef ze in een heuse Structuurvisie voor de Snelwegomgeving.

De negen stukken snelweg waren zorgvuldig geselecteerd. De panorama’s maakten alle deel uit van een nationaal landschap, waarvan er zeven jaar geleden twintig waren aangewezen. Nationale landschappen zijn gebieden met landschappelijke en cultuurhistorische waarde, zoals de Hoeksche Waard, de Stelling van Amsterdam en het Groene Hart. Het zijn gebieden – niet te verwarren met nationale parken – waar bebouwing beperkt is toegestaan.

En nu hoeft dat allemaal niet meer. Het kabinet-Rutte schaft het beleid voor snelwegpanorama’s af, zonder nadere motivatie trouwens, en ziet ook niet langer de noodzaak om de twintig nationale landschappen te beschermen. Dat wil zeggen: de bescherming van die landschappen wordt overgedragen aan provincies. En die kunnen er mee doen wat ze willen.

Minister Schultz van Haegen (Infrastructuur en Milieu, VVD) wil de inrichting van Nederland zoveel mogelijk overlaten aan provincies en gemeenten. Diezelfde boodschap verkondigde een van haar voorgangers, VVD-minister Dekker, zeven jaar geleden al. Zij wenste de bemoeienis van het Rijk terug te brengen tot enkele nationale belangen, zoals de Randstad als motor van de economie. Wel legde ze vast dat de verstedelijking in Nederland zich zou moeten beperken tot zes ‘stedelijke netwerken’ en wees zij twintig nationale landschappen aan waar minder mocht worden gebouwd.

Nu zijn ook deze laatste beperkingen verdwenen. „Nederland heeft ruimte nodig”, schrijft Schultz in haar structuurvisie. „Het Rijk kan en wil niet alles zelf doen. Vertrouwen is de basis. Het roer moet daarvoor om. We geven ruimte aan provincies en gemeenten om in te spelen op de eigen situatie, zelf beslissingen te nemen, en geven ruimte aan burgers en bedrijven voor initiatief en ontwikkeling.”

Automobilisten kunnen, afhankelijk van het landschap, tussen de 5 en 150 seconden genieten van het uitzicht. Het uitzicht langs de A7 vanaf de Afsluitdijk op het IJsselmeer was volgens eerder onderzoek in absolute zin het langste ononderbroken uitzicht, met een lengte van 37,9 kilometer. De snelweg met het hoogste percentage uitzichten – 80 procent – is de A31 in Friesland.

Kijken of het zo blijft.

Arjen Schreuder