Nu spreekt VVD warm over kunst

Deskundigen spraken gister tijdens een hoorzitting in de Tweede Kamer over de bezuinigingen op de kunsten. Die gaan te snel en het kabinet verwacht te veel van het mecenaat, vinden ze.

Opvallend was de toon die VVD’er Bart de Liefde aansloeg over cultuur en de afstand die hij daarbij nam van gedoogpartner PVV. „Cultuur is vanzelfsprekend onderdeel van de samenleving”, zei het Kamerlid gisteren tijdens een hoorzitting. „De VVD staat niet te juichen bij de bezuinigingen. We zijn wel trots op wat overblijft.” Anderhalve week geleden sprak hij nog van „een oplossing voor het structurele aanbod van grauwe middelmaat”.

Die warme toon was bewust, zei De Liefde na afloop van de bijeenkomst, waar een twintigtal experts de gevolgen van de bezuinigingen toelichtte. „Ik vind het vervelend dat het steeds gaat over de negatieve toon en dat wij vergeleken worden met de PVV. Cultuur is ontzettend belangrijk. We geloven de sector te dienen door de boom te snoeien zodat deze verder kan groeien.”

De toon mag anders zijn, De Liefde blijft er bij dat per 2013 200 miljoen moet worden bezuinigd. Alleen op gebied van talentontwikkeling heeft hij nog vragen voor staatssecretaris Zijlstra (Cultuur, VVD). Die vindt dat instellingen als Het Nationale Ballet zelf talent moeten ontwikkelen en dit niet moeten overlaten aan productiehuizen. De Liefde: „Ik ben benieuwd hoe hij dat voor zich ziet.”

Ook Kamerlid Marieke van der Werf (CDA) begon gisteren met een liefdesverklaring: „Ik wil gezegd hebben dat een leven zonder cultuur voor mij niet denkbaar is.” Ook zij gelooft dat de bezuiniging van 200 miljoen moet doorgaan. Wel ziet ze kansen om extra geld uit te trekken, maximaal zo’n 15 miljoen, voor creatieve plannen. Ze denkt bijvoorbeeld aan een regionaal orkest dat een „dirigeerworkshop voor managers” organiseert. Die extra kosten moeten komen uit de 150 miljoen die is uitgetrokken om de kosten van het sluiten van instellingen en gedwongen ontslagen op te vangen.

Verder wil Van der Werf garanties voor de regio’s. Ze wil dat regionale spreiding volgend jaar, bij de toekenning van subsidies door de cultuurfondsen en de Raad voor Cultuur, een belangrijke rol speelt. Instellingen als Opera Zuid en de Friese toneelgroep Tryater zouden zo toch rijksgeld houden. Maandag wordt het kabinetsplan voor de bezuinigingen behandeld in de Tweede Kamer.

De bijdragen gisteren van de experts (vooral wetenschappers en bestuurders) waren een laatste poging om de negatieve gevolgen van de bezuinigingen te belichten. De meest gepassioneerde bijdrage kwam van Ernst Veen, directeur van de Nieuwe Kerk en de Hermitage. „Het beleid lijkt erop gericht zo veel mogelijk instellingen te gronde te richten. Maar als de eerste dominosteen valt, zal het allen treffen.”

Sprekers wezen erop dat niet te veel mag worden verwacht van het mecenaat: bijdragen van particulieren. „Het mecenaat is geen pinautomaat”, zei Renee Steenbergen, auteur van De nieuwe mecenas. „Particulieren springen niet in het gat zodra de overheid zich terugtrekt. Ze zeggen: We betalen toch belasting.”

Mecenas Rob Defares die zich inzet voor onder meer het Stedelijk Museum en de Rijksakademie, noemde de plannen van het kabinet beledigend en visieloos. „De overheid zegt: Doe jij het maar, maar geeft geen enkel incentive. En alsof er overal slapende mecenassen liggen.”

De Liefde noemde het een misverstand dat de VVD verwacht dat het mecenaat per 2013 de bezuinigingen opvangt. „Dat kan jaren duren. Er moet een cultuur ontstaan van geven en van ontvangen. In de tussentijd zal er een dip zijn en er zullen ontslagen vallen. Dat is een lastig verhaal.”

Het aantal werklozen kan 15.000 worden, rekende econoom Berend Jan Langenberg voor. Naast de bezuinigingen van het Rijk zijn er nog die van gemeenten en provincies. De totale bezuiniging is zo’n 1 miljard. Zo komt hij bij de duizenden personen die hun baan gaan verliezen. „Als burger ben ik daar niet trots op.”

De Amsterdamse wethouder Carolien Gehrels (PvdA) lichtte haar voorstel toe om kleinere instellingen te sparen en de bezuinigingen niet in één keer in te voeren, in lijn met wat de Raad voor Cultuur wil. Tegelijkertijd zouden, zoals het kabinet wil, topinstellingen worden gespaard. Prijs: 50 miljoen. Oppositiepartijen PvdA en GroenLinks willen hier over nadenken, maar CDA en VVD niet.

Verschillende aanwezigen betreurden de afwezigheid van Kamerlid Martin Bosma (PVV). „Onfatsoenlijk”, aldus mecenas Defares. Bosma zat op dat moment in Brussel, vertelde hij aan het eind van de middag, voor een vergadering met de Taalunie. „Ik was dus ook met cultuur bezig, maar op een andere locatie.”