NAVO krijgt schuld van álle burgerslachtoffers

Nieuwsanalyse

De NAVO heeft een mandaat om burgers te beschermen in Libië. Burgerdoden worden haar dus zwaar aangerekend, zelfs als de troepen van Gaddafi ze veroorzaken.

Het heeft nog lang geduurd voor de NAVO moest toegeven dat haar bombardementen in Libië burgerslachtoffers maken. Ruim tweeënhalve maand nadat ze de leiding van de operatie op zich nam, heeft de NAVO zondag erkend dat een uit de koers geraakte raket dit weekeinde een woonhuis in Tripoli heeft getroffen, waarbij mogelijk negen mensen zijn omgekomen. Zondagnacht was het volgens de Libische autoriteiten opnieuw raak en zouden vijftien burgers zijn omgekomen door een aanval van de NAVO.

Al bij het begin van de militaire acties tegen het regime van Gaddafi was duidelijk dat er een aanzienlijk risico was op burgerslachtoffers. Dat is bij een luchtoorlog vrijwel onvermijdelijk, hoe nauwkeurig de wapens ook zijn en hoe zorgvuldig de doelen ook worden geselecteerd.

Des te groter is dat risico als een regime er niet voor terugdeinst zijn militaire installaties in woonwijken te parkeren, bij scholen, moskeeën of in ziekenhuizen. Weerhoudt dat de vijand van bombarderen, des te beter. Wordt er toch gebombardeerd, dan is er een overwinning in de propagandaoorlog.

Niet voor niets werden zondagnacht, en maandag opnieuw, westerse journalisten in Tripoli per bus uit hun hotel opgehaald om met eigen ogen de puinhopen te komen bekijken die de NAVO-bombardementen hadden aangericht en de slachtoffers die het hadden overleefd te bezoeken in hun ziekenhuisbedden.

De NAVO komt hierdoor in een lastig parket. Niet alleen omdat zij haar best doet burgerslachtoffers te voorkomen en de VN-Veiligheidsraad haar juist de opdracht heeft gegeven om burgers te beschermen. Maar ook omdat de burgerslachtoffers die de troepen van Gaddafi maken, de NAVO eveneens worden aangerekend.

Gisteren bestookten Gaddafi-getrouwen opnieuw de belangrijke havenstad Misrata, die in handen van de rebellen is. Daarbij kwamen elf burgers om het leven, onder wie een kind, vertelde een arts van een lokaal ziekenhuis tegen het persbureau Reuters. Twee kinderen raakten gewond.

Voor opstandelingen en inwoners van Misrata is dat niet alleen een misdaad van Gaddafi en de zijnen, maar ook een teken van het gebrek aan effectiviteit van de NAVO. „Wacht de NAVO soms tot Gaddafi ons allemaal heeft gedood, voor ze doet wat ze moet doen?” zei een opstandeling vertwijfeld tegen Reuters. „Geef ons de vliegtuigen maar, dan doen we het zelf wel.”

Volgens een woordvoerder van de rebellen zijn er gisteren zeker twintig raketten van het leger van Gaddafi terechtgekomen in het centrum van Misrata, ondanks herhaalde pogingen van de NAVO om de lanceerinstallaties aan de rand van de stad vanuit de lucht uit te schakelen. Maar als de NAVO intensiever gaat bombarderen, dan neemt ook het risico op burgerslachtoffers toe.

In de NAVO-lidstaten kan de ongerustheid hierover snel oplopen. Dat bleek gisteren uit het commentaar van de Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken Frattini. „We mogen niet riskeren dat we burgers doden”, zei hij.

Maar wie bombardeert, neemt dat risico. Dat hebben de burgers van Afghanistan, en de NAVO, de afgelopen jaren wel geleerd. En in de Kosovo-oorlog in 1999 bleek hoe kwetsbaar de alliantie is als de publieke opinie thuis het aantal burgerslachtoffers (‘collateral damage’) niet meer accepteert.

De NAVO zei zondag dat een uit de koers geraakte raket er de oorzaak van was dat een woonhuis in Tripoli was getroffen. Toen de Libische autoriteiten gisteren zeiden dat ook bij Surman, 70 kilometer ten westen van Tripoli, burgers bij een NAVO-aanval waren omgekomen, ontkende de alliantie aanvankelijk dat haar vliegtuigen daar geopereerd hadden. Later erkende ze echter dat bij Surman een knooppunt van militaire communicatie was uitgeschakeld, „een legitiem militair doelwit”.

Het bleek een terrein waarop huizen staan van een oude krijgsmakker van Gaddafi en zijn familie. De man zou de aanval overleefd hebben, vijftien anderen, onder wie drie kleindochters, niet.