Hee, een brontosaurus op de woningmarkt

Ze zagen je aankomen, de banken, als je tot voor kort een annuïteitenhypotheek wilde afsluiten. Annuïteiten, dat was zoiets als de PTT vragen om een telephoon. De annuïteitenhypotheek komt uit een grijs, conservatief verleden, en gaat er van uit dat je maandelijks hetzelfde bedrag aan de bank overmaakt, waarbinnen in de loop van de tijd het aflossingsdeel oploopt en het rentedeel steeds kleiner wordt. Uiteindelijk is de zaak, geheel voorspelbaar, afgelost.

Deze brontosaurus onder de hypotheken raakte na het einde van de jaren ’70 snel uit beeld. De groeihypotheek, de spaarhypotheek, de beleggingshypotheek, de aflossingsvrije hypotheek: steeds extremere vormen volgden elkaar op. De fiscale aftrek maximaliseerde, de aflossing minimaliseerde en het koopbedrag optimaliseerde.

Iedereen heeft ze wel voor zich gehad, de adviseurs die grafiekjes tekenden op een A4’tje, die onvermijdelijk uitwezen dat het droomhuis zeker binnen bereik was met de nieuwste hypotheekvorm. En allemaal gingen ze uit van een glorieuze toekomst, waarin de groei van het inkomen van de hypotheeknemer alleen zou worden overtroffen door de waardestijging van zijn nieuw te kopen huis. En, toegegeven, de aanvrager zelf wílde ook vaak een zo groot mogelijk bedrag. Want zo gaat het: je begint met zoeken binnen een bepaald budget, maar komt er achter dat het droomhuis net iets duurder is.

In een dans van wederzijdse hebzucht hebben bankiers en huizenkopers de woningsprijzen en de leenbedragen flink opgejaagd. Want in het conservatief gefinancierde Duitsland is van een woningzeepbel nooit sprake geweest.

Nu de muziek op de huizenmarkt is gestopt, dalen de prijzen en zit menig starter met een huis dat minder waard is dan het hypotheekbedrag. Intussen, zei Rabo-topman Piet Moerland vorige week, behoort Nederland tot de industrielanden met de relatief hoogste particuliere schulden.

Hoe los je dat op? In wezen door, heel langzaamaan en voorspelbaar, de hypotheekrenteaftrek sterk in te perken. Hoge schulden worden dan minder aantrekkelijk en zullen worden afgebouwd, terwijl de huizenmarkt, door de voorspelbaarheid, er niet al te veel van hoeft te schrikken en zich onder de nieuwe omstandigheden kan opmaken voor een herstel.

Het oproepen tot de inperking van de aftrek wordt in Den Haag van oudsher gelijkgesteld aan politieke zelfmoord. Topman Moerland van de Rabo, de grootste hypotheekverstrekker van het land, doet ogenschijnlijk iets anders: hij stelt voor de goede oude annuïteitenhypotheek verplicht te stellen voor starters en nieuwkomers op de woningmarkt.

Deze conservatieve financiering speelt de hoofdrol in het plan waarmee hij in september met de andere banken de boer op wil. Verzachtende maatregelen, zoals het afschaffen van de overdrachtsbelasting en het later laten ingaan van de aflossing, moeten de overgangsproblemen dempen.

Dat klinkt als een goed plan, al zou het voor elke nieuwe hypotheek en dus niet alleen voor starters moeten gelden. En al komt het van een sector die nogal wat boter op het hoofd heeft. Waarom is het goed? Omdat de annuïteitenhypotheek, eenmaal ingevoerd, via de achterdeur precies doet wat op de lange termijn het beste is voor de economie én voor de woningmarkt: het sluipenderwijs inperken van de hypotheekrenteaftrek. En het mooiste is dat het niet eens zo hoeft te worden genoemd. Slim.

Maarten Schinkel