'Bij tuttige kus hoor ik een sexy groove'

Opera Spanga en het Rosa Ensemble bewerkten Verdi’s ‘Falstaff’ radicaal. Zo klinkt er country en pop en speelt de opera zich af in een weiland. „De eerste akten hebben een hoog Tom en Jerry gehalte.”

Eén ding stelt gerust. Falstaff, het hoofdpersonage uit Verdi’s gelijknamige laatste opera, is nog altijd te herkennen aan zijn dikke buik. Als een aangespoelde potvis ligt hij op de bank, de oude rokkenjager met grote eetlust en beperkte zelfkennis, broedend op een plan om in één klap een vrouw en veel geld te bemachtigen.

Toch is veel ook anders, bij de co-productie Falstaff rivisto van Opera Spanga en het Rosa Ensemble. Dat blijkt uit een doorloop een week vóór de première. Op de achterwand heeft een inventieve videoprojectie het traditionele decor vervangen en tussen de planken komen grassprietjes omhoog.

De allergrootste verrassing zit in de bak, een in de grond uitgegraven gat in het Friese weiland. Daarin bevindt zich het experimentele Rosa Ensemble. In de versie van componist Floris van Bergeijk klinkt hun versie van Falstaff radicaal anders dan Verdi’s origineel.

„We hebben heel veel veranderd”, beaamt regisseur en Spanga-leider Corina van Eijk. Dat is niet voor het eerst: Opera Spanga zorgt al ruim twintig jaar met weinig geld en veel creativiteit voor verrassende operaproducties in het Friese dorp Spanga. Bovendien, Van Eijk windt geen doekjes om expliciete seks als het libretto en de partituur daartoe uitnodigen. Haar lustige bewerking van Mozarts Don Giovanni uit 2008 bood een frisse kijk op een vertrouwd meesterwerk: de protagonist heette opeens Donna Giovanna.

In het geval van Falstaff is de oorspronkelijke verhaallijn behouden. Maar de bewerking van de partituur is extreem: de instrumentale begeleiding heeft een volledig nieuwe klank. Er klinkt country en pop, Gershwin en funky gitaarmuziek, metalig slagwerk en elektronische klankwolken. De klarinet schmiert, de contrabas speelt jazzy loopjes.

Toch is hier nog steeds sprake van Verdi’s Falstaff. „De bovenlaag van de opera, de zanglijnen dus, bleef wél behouden”, vertelt artistiek leider/percussionist Daniel Cross van het Rosa Ensemble. „De spanningsboog van de opera en de muzikale dramaturgie zijn daarmee intact gebleven. We hebben de partituur namelijk maat voor maat ontleed, en de belangrijkste relaties tussen bijvoorbeeld ritmiek en tekst vastgehouden.”

Regisseur Van Eijk wilde een modern, cartoonesk geluid. „Zo’n bewerking heeft bij een lyrische opera geen zin. Maar de eerste twee aktes van Verdi hebben een hoog Tom en Jerry-gehalte, met snel tempo en veel meerstemmigheid. En soms mag het nog pittiger. Bij een nogal tuttige kus in de originele opera hoorde ik liever een sexy groove.”

De zangers moesten wennen. „Het was even schrikken toen we de demo hoorden”, geeft sopraan Francis van Broekhuizen toe. Ze zingt de rol van Alice Ford, een rijke vrouw uit Windsor op wie Falstaff aast. „Maar ook de nieuwe muziek benadrukt het geestige karakter van de voorstelling. Ze is een modern contrast bij de geprojecteerde beelden en kostuums, die juist verwijzen naar voorbije eeuwen. En de nauwkeurige regie van Corine geeft mij veel houvast. Ze is de beste regisseur met wie ik heb samengewerkt: niet conceptueel, wel naturel, en ontvankelijk voor inbreng van anderen.”

Moeten er scherpe muzikale keuzes worden gemaakt, dan is het Rosa Ensemble de baas, grapt artistiek leider Cross. „Nee, ik neem uiteindelijk de beslissingen”, corrigeert regisseur Van Eijk resoluut. „Ik weet immers hoe lastig het is voor operazangers als de klankbalans voortdurend verandert.”

Puristen zullen gruwelen van zo’n bewerking, zegt ze. „Maar die komen toch niet naar Spanga.” En de essentie van de opera blijft recht overeind. Van Eijk: „Falstaff, bij ons gezongen door Peter Michailov, is een ijdele man met te veel fantasie. Hij is een lastpak. Maar Falstaff weet ook dat hij het zout in de pap is, degene die kleur geeft aan het saaie leven van de dorpelingen uit Windsor”.

Falstaff rivisto in Spanga. Van 22/6 tot 3/7. Inl: www.operaspanga.nl