Adriaanse: rechtlijnige en spraakmakende docent

Co Adriaanse (63) begint volgende week maandag als trainer van FC Twente, zo bevestigde de Enschedese club vanmiddag. Hij is een coach met twee gezichten.

Co Adriaanse haalde in de voorbereiding van het seizoen 2000-2001 de bezem door de Ajax-selectie. Jan van Halst, nu algemeen manager van FC Twente, was een van de slachtoffers. Hij werd met onder anderen Richard Witschge en Aron Winter verbannen naar kleedkamer 2. Kapitaalvernietiging, stelde Van Halst eens. Het bleek het begin van een onmogelijke missie voor de rechtlijnige Adriaanse, die anderhalf seizoen later werd ontslagen na onenigheid met de clubleiding van Ajax en een deel van de spelersgroep.

Hoe anders zijn de ervaringen van Marc Janko met Adriaanse. De Oostenrijkse aanvaller van FC Twente raakte gecharmeerd van de trainer in hun gezamenlijke tijd bij Red Bull Salzburg. Janko, destijds uit beeld na een zware blessure, profiteerde in het seizoen 2008-2009 van de aanvallende speelwijze van Adriaanse met 39 doelpunten in 34 competitieduels. Het leverde hem de ‘Bronzen Schoen’ op in het Europese topscorersklassement en belangstelling van onder meer FC Twente.

Adriaanse is een trainer met twee gezichten. Wie met hem bij Willem II en AZ heeft gewerkt, prijst zijn vakmanschap. Adriaanse trok aan alle touwtjes en hij schiep voor iedereen duidelijkheid. Maar bij Ajax, waar hij als hoofd jeugdopleiding de basis legde voor de Europese opmars in de jaren negentig onder trainer Louis van Gaal, klinkt kritiek. Ajacieden uit die tijd hekelen zijn ondoorzichtige aanpak, speelwijze en onhandige manier van communiceren.

Originaliteit kan de in Amsterdam opgegroeide gymnastiekleraar niet worden ontzegd. Zelfs straftraining vult Adriaanse op eigen wijze in. Hij zette de voetballers van Willem II na een in zijn ogen onacceptabele nederlaag uit de bus en liet hen naar huis lopen. De spelers van AZ moesten paaseieren zoeken. De goedbetaalde profs pikten de vorm van discipline. Willem II bereikte de Champions League, AZ haalde bijna de UEFA-Cupfinale.

Ook verbaal is Adriaanse spraakmakend. Zo lanceerde hij bij AZ in de naar hem vernoemde persruimte termen als scorebordjournalistiek, woonerfvoetbal en kaaskijkers. Maar in zijn tijd bij Ajax wekte hij wrevel met uitspraken over collega’s in het voetbal. Zo betitelde hij voormalig PSV-voorzitter Harry van Raaij als „sprekende lampenkamp”. De trainerskwaliteiten van Marco van Basten, die hij ook „een sieraad voor het voetbal” noemde, trok hij in twijfel met de opmerking dat „een goed paard nog geen goede ruiter” maakt.

Adriaanse vindt dat vooral die laatste opmerking hem te lang is nagedragen en dat zo zijn trainerskwaliteiten tekort worden gedaan. Hij knapte naar eigen zeggen af op Nederland en werkte na zijn vertrek bij AZ in 2005 slechts voor buitenlandse werkgevers. Hij won landstitels met FC Porto en Red Bull Salzburg en had twee lucratieve overeenkomsten in Qatar, bij Al-Sadd en het olympisch elftal. Ook trainde hij het Oekraïense Metallurg Donetsk.

De vijf werkgevers hebben gemeen dat Adriaanse al na een seizoen of nog eerder vertrok. Illustratief is de manier waarop hij Porto verliet. Hij hervormde de club, won de landstitel en het nationale bekertoernooi in on-Portugese stijl, maar weigerde zijn oren te laten hangen naar de veeleisende voorzitter Jorge Pinto da Costa. Adriaanse stapte op en werd door internationaal sporttribunaal CAS veroordeeld tot een boete van 1 miljoen euro wegens contractbreuk.

Ook in Donetsk vertrok Adriaanse uit eigen beweging. Al-Sadd ontsloeg hem toen de landstitel uit het zicht was verdwenen. Red Bull Salzburg besloot zijn aflopende contract niet te verlengen wegens „enkele voorvallen”, zoals voorzitter Dietrich Mateschitz zei. Verdediger Barry Opdam, door Adriaanse getypeerd als „echte Adriaanse-voetballer”, prees destijds zijn trainer in Salzburg, net als zijn collega’s. Maar bestuurders en media klaagden over diens geslotenheid.

Adriaanse wilde na zijn vertrek bij de Qatarese bond in maart het liefst aan de slag als bondscoach, net als Van Gaal. Hij werd benaderd door FC Utrecht-eigenaar Frans van Seumeren, maar zegde af. Joop Munsterman, voorzitter van FC Twente, had meer succes na een bezoek aan de trainer in diens huis in Spanje.

Munsterman zou hem een eenjarig contract hebben aangeboden en zou daarmee blijk van voortschrijdend inzicht hebben getoond. Hij zag zijn drie vorige trainers Fred Rutten, Steve McClaren en Michel Preud’homme hun contract voortijdig beëindigen wegens positieverbeteringen. Dat leverde geen problemen op, omdat het succes van de landskampioen van 2010 is toe te schrijven aan de hele organisatie, met krachten als Munsterman, Van Halst, Schreuder en Pahlplatz.

Met Adriaanse kiest FC Twente een ‘passant’ die staat voor attractief spel en een eigenzinnige aanpak.