Water maken in een piramide

Drie Nederlandse bedrijven hebben veel succes met de ontwikkeling en productie van slimme waterinstallaties in droge gebieden.

Elke dag verlaat Karim drie keer zijn dorp, dat aan de oostkust van het Indonesische eilandje Pamana ligt. Op zijn brommer tuft hij een berg over, naar het midden van het eiland. Na een rit van vier kilometer komt hij bij zijn bestemming: twee reusachtige piramidevormige tenten, gemaakt en neergezet door het bedrijf Aqua-Aero Watersystems uit Delft. In de tenten wordt zeewater omgezet in schoon drinkwater. Karim koopt een paar jerrycans bij de water shop voor de tenten, laadt zijn brommer ermee vol, en rijdt weer terug naar zijn dorp Pamana Village. Daar verkoopt hij het water weer, met winst.

De waterpiramide uit Delft is een van de manieren om drinkwater in arme, dunbevolkte gebieden te krijgen. Wereldwijd beschikt een miljard mensen niet over schoon water, volgens cijfers van de Verenigde Naties. Dat is een zevende van de wereldbevolking!

Behalve Aqua-Aero Watersystems proberen nog twee andere Nederlandse bedrijfjes sinds kort iets aan dit probleem te doen. Elk met hun eigen technologie. Dutch Rainmaker, uit Leeuwarden, heeft een systeem ontwikkeld dat min of meer is gebaseerd op koelkasttechnologie. Hierbij wordt buitenlucht, liefst warm en met een hoge vochtigheid, aangezogen door een compressor. De lucht wordt langs een warmtewisselaar geleid waarin een koelmiddel zit. De aangezogen lucht koelt zo ver af dat het water erin begint te condenseren. Het wordt opgevangen en gefilterd. Zo’n 7.500 liter water per dag levert het apparaat. De compressor draait in dit geval op een windmolen, en dat maakt het systeem onafhankelijk van een stroomnet, wat in armere gebieden vaak niet voor handen is.

Het andere systeem wordt ontwikkeld door Hatenboer, een bedrijf uit Schiedam. Ook dat gebruikt een beproefde technologie, dat omgekeerde osmose heet. Hierbij wordt zout of brak water onder druk door een fijnmazige membraan gedrukt. Grote moleculen, onder andere zout, kunnen er niet door. Normaal worden met deze technologie grote fabrieken gebouwd, om steden van drinkwater te voorzien. Hatenboer heeft een kleine versie ontwikkeld, speciaal voor dorpen in afgelegen gebieden. Het eerste proefmodel draait op een generator, een windmolen en wat zonnepanelen. Het levert 7.000 liter per dag, zegt Guy Heijnen, hoofd verkoop van Hatenboer.

Ter vergelijking: de waterpiramide van Aqua-Aero Watersystems levert 800 tot 1.000 liter water per dag. Dat is zeven keer minder dan de andere twee technieken. Is het systeem uit Delft hiermee niet in het nadeel? Dat is maar de vraag, zegt Martijn Nitzsche, directeur van het Delftse bedrijf. De andere twee technologieën draaien allebei op windenergie. Ze zijn dus beperkt tot gebieden waar het vaak waait. Voor de waterpiramide geldt dat niet. Die kun je in principe overal neerzetten, zegt Nitzsche.

Hij ziet nog een verschil: de prijs. Een waterpiramide kost 30.000 euro. Hatenboer bouwt zijn apparaat nu voor 70.000 euro – hoewel het bedrijf hoopt dat de prijs zal dalen zodra er sprake is van serieproductie. Dutch Rainmaker zit nog een stuk hoger, zegt directeur Gerard Schouten. „Ons apparaat kost 100.000 euro, oplopend tot enkele tonnen.” De prijs is onder meer afhankelijk van de grootte van het systeem. Zijn bedrijf richt zich op al wat welvarendere gebieden.

Elkaar beconcurreren doen de drie bedrijven niet, zegt Heijnen van Hatenboer. Ze hebben elk hun eigen doelgroep. Verder is de markt voor schoon water enorm groot en nog erg versnipperd, zegt Heijnen. Er is plaats genoeg voor alle drie.

Hatenboer richt zich sterk op de kust van Noord-Brazilië, en op de Nederlandse Antillen. Aqua-Aero Watersystems focust zich juist op India, Indonesië en Senegal.

Schouten van Dutch Rainmaker zegt dat de belangstelling voor zijn systeem snel groeit, ook buiten ontwikkelingslanden. In Spanje bijvoorbeeld, voor de bewatering van golfbanen of het verversen van zwembaden. Ook het Amerikaanse leger heeft het apparaat inmiddels getest, in afgelegen gebieden waar water logistiek moeilijk is aan te voeren – denk aan Irak of Afghanistan. Dat heeft weer tot „vruchtbare contacten” met andere legers geleid, zegt Schouten. Maar daarover wil hij niet al te veel kwijt. Strikt geheim.

Aqua-Aero Watersystems kreeg in 2006 een prijs van de Wereldbank voor zijn waterpiramide. Het gaf het bedrijf, en de technologie, wereldwijd bekendheid. Toch heeft het nog niet veel piramides verkocht. Er staat er een in Gambia, een in Indonesië, en een paar in India. Het heeft volgens Nitzsche onder meer met de prijs te maken. Voor arme gemeenschappen is 30.000 euro een reusachtige hoeveelheid geld. Daarom probeert het bedrijf non-gouvernementele organisaties te vinden om mee samen te werken. Op Pamana zijn met hulp van een lokale ngo drie mensen opgeleid die de piramide inmiddels twee jaar beheren, onderhouden en repareren als er iets mis is. Nitzsche: „Je moet iemand hebben die zich verantwoordelijk voelt. Anders wordt er niet altijd even zorgvuldig met zo’n systeem omgegaan.”

De bevolking van Pamana Village is blij met de waterpiramides, zegt Nitzsche. Het alternatief is dat ze water laten aanvoeren vanuit Maumere, een dorp op het grotere eiland Flores. Maar die optie is een stuk duurder.

De afgelopen jaren is Nitzsche veel bezig geweest de piramide te optimaliseren. Hij kan nu ook regenwater benutten. Het valt op de buitenkant van de tent, drijft naar beneden, wordt daar opgevangen en gereinigd. Dat laatste gebeurt met een kleine installatie die uv-licht straalt – wat voor bacteriën en virussen dodelijk is. De reinigingsinstallatie draait op een zonnepaneeltje. Dit alternatief levert volgens het bedrijf gemiddeld zo’n 800 liter schoon water per dag op. Bovendien kan het zonnepaneel ook worden gebruikt om, tegen een kleine vergoeding, bijvoorbeeld mobieltjes op te laden.

In Afrika lijkt dat vruchten af te werpen. Ambtenaren van het ministerie van Water uit Senegal zijn in Gambia naar de waterpiramide gaan kijken, die al vierenhalf jaar met succes draait. Ze waren enthousiast, en overwegen in eigen land 20 tot 30 exemplaren te laten plaatsen. Toch wil de overheid van Senegal eerst met eigen ogen uitgebreid ondervinden dat het werkt. Daarom wordt nu een demo-project opgezet.

Op het eiland Pamana draait de waterpiramide nu twee jaar met succes. Behalve dan het opladen van de mobieltjes. Dan doen de mensen niet bij de piramide. Ze laden hun mobieltjes ’s nachts op met stroom die wordt opgewekt door een generator. Die draait de hele nacht, voor de verlichting. Nitzsche: „De mensen slapen altijd met licht aan. Vraag me niet waarom.”