Staat riep problemen met hsl over zichzelf af

De Nederlandse staat heeft welbewust grote financiële risico’s genomen met de hogesnelheidslijn (hsl). Vanaf de aanbesteding van de hsl in 2001 waren verschillende kabinetten op de hoogte van de financiële problemen van de exploitant. Doordat niet werd ingegrepen dreigt de overheid 2 miljard euro verlies te moeten incasseren. Dat blijkt uit onderzoek van deze krant.

De hsl is het prestigieuze spoorproject tussen Amsterdam en de Belgische grens. De concessie om op deze lijn te mogen rijden werd in 2001 door het Paarse kabinet openbaar aanbesteed. Nu blijkt dat het ministerie van Verkeer en Waterstaat bewust een onrealistisch hoog bod van NS en KLM, de exploitanten, heeft geaccepteerd. Het bod lag ruim 18 miljoen euro boven het door het ministerie aanvaardbaar geachte maximum van 130 miljoen per jaar. Toch ging het departement akkoord omdat ze een hoge opbrengst wilde realiseren. Een hoge ambtenaar, betrokken bij de aanbesteding, zegt nu: „We hebben onszelf klemgereden.”

Ook bij NS waren er grote twijfels over de hoogte van het bedrag. Een eigen ‘bidteam’ berekende dat een bedrag tussen de 120 en 130 miljoen euro reëel zou zijn, maar toenmalig president-directeur Hans Huisinga besloot zelf het bod te verhogen. Hij was bang dat (buitenlandse) concurrenten van NS de lijn zouden gaan exploiteren en besloot daarom maximaal te bieden. NS was uiteindelijk de enige partij die een geldig bod deed, waarmee de aanbesteding feitelijk was mislukt.

In ambtelijke kringen overheerst het gevoel dat NS de aanbesteding heeft gesaboteerd. Een hoge ambtenaar: „De gedachte was: bij problemen vangt het ministerie ons op.”

Verschillende ministers van Verkeer en Waterstaat schoven de problemen na 2001 voor zich uit, terwijl ze wisten dat NS het geld nooit zou kunnen betalen. Tien jaar nadat het contract werd gegund aan NS, is de hsl nog altijd niet volledig operationeel. Minister van Verkeer Schultz is in onderhandeling met NS. Volgende week hoopt zij de Kamer over mogelijke oplossingen in te lichten.

Debacle: Z&Z, pagina 20-23