Sanering schokt omroepen

De publieke omroep is geschokt: Minister Van Bijsterveldt gaat flink snijden in Hilversum. Acht omroepen blijven over, ledenaantallen worden weer bepalend.

Jan Benjamin

De omroepen waren op het ergste voorbereid. Toch ging er gisteren een schok door het Mediapark. „Dit is onbegrijpelijk, oneerlijk en onacceptabel”, aldus Hans Andersson van de VARA, die uit protest direct de fusie met BNN staakte.

Namens het kabinet stuurde minister Van Bijsterveldt (Media, CDA) gistermiddag haar mediabrief aan de Tweede Kamer. Daarin stelt zij dat de landelijke omroep 127,3 miljoen euro kan bezuinigen zonder dat de programmering verslechtert. De macht van de omroepverenigingen blijft onaangetast. Sterker, het aantal leden wordt belangrijker. Vanaf 2016 geldt weer: hoe meer leden hoe meer budget en hoe meer zendtijd.

De bezuinigingen treffen Hilversum als een mokerslag, aldus Henk Hagoort van de Nederlandse Publieke Omroep (NPO). Een bom onder de jongerenprogrammering, zei Lucas Goes (BNN). Een sanering, twitterde MAX-voorzitter Jan Slagter.

„Een sanering? Nee, een modernisering”, aldus minister Van Bijsterveldt gisteren in een toelichting. „En een vereenvoudiging. Dat was hard nodig. Als we aan de versnippering in Hilversum een einde maken, kunnen we fors bezuinigen en de hoge kwaliteit houden.” Haar mantra: het bestel wordt open, bestuurbaar en doelmachtig gehouden. De kijker merkt niets van de veranderingen, bezweert ze, „Die houdt de pluriforme publieke omroep die hij waardeert.”

Dan moet Van Bijsterveldt weg. De Wereldomroep wacht voor een live interview. Dat wordt vast geen gezellig gesprek. De Wereldomroep wordt waarschijnlijk een van de grootste slachtoffers. De omroep verhuist van het ministerie van OCW naar Buitenlandse Zaken. Hoeveel geld die voor de omroep overheeft, is onduidelijk.

Van Bijsterveldt onderschrijft de fusieplannen van de omroepen: zes gaan er samen vanaf 2016: AVRO en TROS, BNN en VARA en KRO en NCRV. EO, MAX en VPRO blijven zelfstandig. NOS en NTR, taakorganisaties zonder leden, maken het bestel van acht omroepen compleet.

De fusieomroepen krijgen echter niet de beloning die zij wilden voor hun bereidheid hun zelfstandigheid op te geven. Zo wilde de TROS wel samengaan met de AVRO, maar moest MAX daarvan geen financieel voordeel hebben. In de volgende concessieperiode vanaf 2016 gaat het exacte aantal leden bepalen hoeveel geld de omroepen krijgen. Nu geldt nog een maximum van 400.000. Een omroep met 400.001 leden krijgt nu nog net zo veel als een omroep met 600.000. Dat maakte het ongunstig om te fuseren. De minister trekt dit recht.

Aspirant-omroepen Powned en WNL moeten in 2014 minstens 150.000 leden hebben. Als hun toegevoegde waarde ook is bewezen dan mogen zij blijven. Voorwaarde is wel dat zij fuseren met een van de andere omroepen. Daar hebben zij zich altijd tegen verzet. Ook de levensbeschouwelijke omroepen, waaronder Human en IKON moeten aanhaken bij een van de acht.

Van Bijsterveldt ontkent dat haar maatregelen een nieuwe ledenjacht – met miljoenen euro’s kostende marketingcampagnes – doen ontstaan. De minister wil het lidmaatschapsgeld verhogen van 5,72 euro per jaar naar 15 euro per jaar. „Dat geeft het lidmaatschap van een vereniging meer betekenis”, aldus de minister.

Omroepen mogen geen cadeautjes meer weggeven aan nieuwe leden. Geen dvd’s en cd’s dus meer van Anneke Grönloh voor nieuwe MAX-leden. Slagter reageerde gistermiddag direct via Twitter. Het duurdere lidmaatschap gaat ten koste van „de zwakkeren in de samenleving”, onder wie ouderen en jongeren. De jongerenomroep stelt dat 36 procent van de BNN-leden tussen 16 en 34 het lidmaatschap opzegt als het drie keer zo duur wordt.

„De publieke omroep is straks niet meer van de gewone Nederlander”, reageert Kamerlid Martijn van Dam (PvdA). „Jongeren van BNN die 15 euro per jaar voor hun lidmaatschap moeten betalen? Vergeet het maar. Powned en WNL moeten driemaal zoveel leden tegen een driemaal hoger tarief werven. Dit leidt tot eenzijdigheid. EO en VPRO zullen de grootste omroepen worden. Die hebben de meest betrokken achterban die bereid is extra te betalen. De tarieven worden drie keer zo hoog. Ik kan me niet voorstellen dat de PVV wil dat er straks alleen maar tv is voor de grachtengordel en de Bible Belt.”

Volgens Van Bijsterveldt gaan niet alleen coalitiepartijen CDA en VVD voor haar plan stemmen, maar zelfs de PVV, die de publieke omroep eigenlijk veel verder wilde uitkleden, en gruwde van het eeuwige leden tellen. De Tweede Kamer debatteert op 27 juni over de omroepplannen.