Nederlandse staat nam bewust grote financiële risico’s met hogesnelheidslijn

Aanleg Hogesnelheidslijn in Nederland,traject nabij Breda. foto VINCENT MENTZEL/NRCH/6 juli 2004 Photographer: Mentzel, Vincent Aanleg traject voor de hogesnelheidslijn bij Breda, 6 juli 2004. Foto NRC / Vincent Mentzel

De Nederlandse staat heeft welbewust grote financiële risico’s genomen met de hogesnelheidslijn (hsl). Vanaf de aanbesteding van de hsl in 2001 waren verschillende kabinetten op de hoogte van de financiële problemen van de exploitant. Doordat niet werd ingegrepen dreigt de overheid 2 miljard euro te verliezen. Dat blijkt uit onderzoek van redacteuren Steven Derix en Huib Modderkolk van NRC Handelsblad.

De hogesnelheidslijn is het prestigieuze spoorproject tussen Amsterdam en de Belgische grens. Zij werd in 2001 door het Paarse Kok openbaar aanbesteed. Nu blijkt dat het ministerie van Verkeer en Waterstaat bewust een onrealistisch hoog financieel bod van NS en KLM, de exploitanten, heeft geaccepteerd. Het bod lag ruim 18 miljoen euro boven het door het ministerie aanvaardbaar geachte maximum van 130 miljoen. Toch ging het departement akkoord omdat ze een hoge opbrengst wilde realiseren. Een hoge ambtenaar, betrokken bij de aanbesteding, zegt nu: “We hebben onszelf klemgereden.”

Ook bij NS waren er grote twijfels over de hoogte van het bedrag. Een eigen ‘bidteam’ berekende dat een bedrag tussen de 120 en 130 miljoen euro per jaar reëel zou zijn, maar toenmalig president-directeur Hans Huisinga besloot zelf het bod op te hogen. Hij was bang dat (buitenlandse) concurrenten van NS de lijn zouden gaan exploiteren en besloot daarom maximaal te bieden. NS was uiteindelijk de enige partij die een geldig bod deed, waarmee de aanbesteding feitelijk was mislukt.

De aanbesteding heeft diepe wonden geslagen in de verhouding tussen het ministerie en NS. In ambtelijke kringen overheerst het gevoel dat NS de aanbesteding heeft gesaboteerd. “De gedachte was: bij problemen vangt het ministerie ons wel op”, zegt een hoge ambtenaar uit die tijd.

Verschillende ministers van Verkeer en Waterstaat schoven de problemen na 2001 voor zich uit, terwijl ze wisten dat NS het bod nooit zou kunnen betalen.
Tien jaar nadat het contract werd gegund aan NS, is de hsl nog altijd niet volledig operationeel. Minister van Verkeer Schultz (VVD) is in onderhandeling met. Volgende week hoopt zij de Kamer over mogelijke oplossingen in te lichten.

Lees meer in de papieren of digitale editie van NRC Handelsblad