Lekker dichtbij

Vlees en groente direct van de boer – winkels met dit concept floreren. ‘Vers is gewoon vers. Punt.’

e cijfers zijn hard. De Monitor Duurzaam Voedsel, die de overheid jaarlijks publiceert, rekende recent voor dat de Nederlandse consument vorig jaar 13 procent meer biologische voedingsmiddelen kocht dan in 2009. Maar, je hebt geen officiële rekenbureaus nodig om te constateren dat biologisch en duurzaam voedsel het steeds beter doet. Dat zie je zó ook wel.

Marqt, de Amsterdams-Haarlemse supermarkt voor verantwoord voedsel heeft kortelings een derde filiaal geopend. Ook de vestigingen van het zuiver biologisch opererende Organic Food for You in Amsterdam en Laren, die van het landelijk vertegenwoordigde Ekoplaza en de boerderijwinkel Lindenhoff te Baambrugge hebben aan klandizie geen gebrek. Landmarkt, de jongste aanwinst op het front van het fatsoenlijke voedsel, gevestigd in een landelijk deel van Amsterdam-Noord, lijkt eveneens een blijvertje. De oprichter Harm-Jan van Dijk spreekt bij een wandeling tussen de schappen van zijn nering zelfs van „een doorbraak”.

De gemiddelde consument heeft geen idee waar zijn eten vandaan komt, zegt Van Dijk. „Zeg nu zelf, dat is niet goed. Ik ben begonnen met de ambitie om grote groepen mensen kennis te laten maken met goede dingen. Om die ambitie te verwezenlijken moet je intussen ook een gezond bedrijf neerzetten.” Geld verdienen om het geld verdienen doet hem weinig, zegt de Landmarkt-oprichter, die eerder carrière maakte in de marketing bij koffiefabrikant Sara Lee.

De gemiddelde Nederlandse boer, producent van vlees en groente, „ontgaat het intussen óók helemaal aan wie ze leveren. Het is mijn droom om de consument en de producent bijeen te brengen, hier bij Landmarkt. Zonder tussenhandel, dat maakt de consument tot lachende derde én de producenten verdienen daardoor ook beter.”

Het gros van de biologische producten gaat overigens bij gewone supermarkten over de toog. De assortimenten van al die aanbieders van verantwoord voedsel vormen een grijs gebied tussen puur biologisch en de, soms vage, aanduiding waar de negotie is geplukt, geteeld of geslacht.

Bij Organic Food for You is ‘biologisch’ vooral een kwaliteitsstempel, met dito prijskaart. Bij het filiaal in de Vijzelstraat in Amsterdam lijken vooral bemiddelde grachtbewoners hun mandje te vullen – en wat verdwaalde toeristen die zich verbazen over de Londense prijzen.

Bij Marqt en Landmarkt is het aanbod pragmatischer samengesteld: zo biologisch mogelijk, maar als dat niet lukt, soit.

Bij de breed gesorteerde boerderijwinkel De Lindenhoff in Baambrugge lijkt traceerbaarheid het belangrijkste verkoopargument. Laat twee – schit-te-ren-de – entrecotes afsnijden en je kunt daarna bij wijze van spreken de zus van de vleesleverancier in de aangrenzende stal tussen de oren kroelen.

En die aantoonbare herkomst verkoopt. De sortering auto’s op het parkeerterrein is ministeriabel.

Bloemkolen

Levensmiddelen uit de buurt betrekken, is overigens eenvoudiger gezegd, dan gedaan. Zij moeten gehoorzamen aan de wetten van de logistiek én die van de biologie. Van Dijk: „Wanneer een boer in Jisp zijn bloemkolen oogst, heb ik hier een paar weken een mooi aanbod. Maar de rest van het jaar moet ik ook bloemkool in het assortiment hebben.” En dat geldt natuurlijk in nog hogere mate voor sinaasappels, kiwi’s en ander fruit dat hier niet eens groeit – tenzij in onduurzame kassen.

En er bestaat nog een probleem bij het samenbrengen van boeren en consumenten: „Wat de boer niet kent, dat doet hij niet. Hij is niet geneigd om hier zelf in een winkel te gaan staan.”

Intussen zijn er toch veel boeren en tuinders uit de omgeving overgehaald om hun producten bij Landmarkt in de verkoop te doen. Boer Ton Slagter uit Lutjebroek levert bloemkolen, wortelen en bieten, teler Ron Jansen uit Andijk brengt er zijn paprika’s heen en fruitteler Erik van Drogenbroek uit Loenen aan de Vecht kan er zijn appels, pruimen en peren kwijt. Ze schuwen allemaal pesticiden. De gesneden groenten zijn niet verpakt onder beschermende atmosfeer. „Vers is gewoon vers, punt. Dan moet je geen levensverlengende maatregelen nemen.” Van Dijk heeft intussen een stuk of vijftig boeren en telers gevonden, „maar dat moeten er meer worden”. Ook is de beroemde vishandel Tel, vooral bekend van het Amsterdamse filiaal vlakbij de Nieuwmarkt, in Landmarkt neergestreken.

Je kunt overigens kanttekeningen plaatsen bij het ‘gegarandeerd’ biologische gehalte van winkels zoals Organic Food for You en Ekoplaza. Bij Organic Food for You liggen bijvoorbeeld nieuwe haringen, verpakt in blauw plastic, voor 4,95 euro. MSC-gecertificeerd staat er pontificaal op. Maar dat is een gratuite mededeling: de complete visserij op maatjes heeft het stempel van goedkeuring van de Marine Stewardship Council gekregen. Bij Albert Heijn liggen visjes met hetzelfde keurmerk voor 2,99 euro te koop.

Je vraagt je ook af waarom die winkels alleen maar, in vergelijking met het aanbod in een gewone supermarkt, peperduur bronwater verkopen. Het zal toch niet zo zijn, dat het water van Bar le Duc en Sourcy niét biologisch is en dat van Apolinaris wél?

Van Dijk van Landmarkt verkoopt graag biologische producten, maar noodzakelijk vindt hij dat niet. „Bij ons is ongeveer eenderde biologisch. Maar verder: wat is dat eigenlijk, biologisch? In de tuinbouw weegt het milieubewustzijn zwaar. Bij de vleeshouders gaat het vooral om dierenwelzijn.” De klanten, zegt hij, „weten boven-dien meestal het verschil ook helemaal niet tussen zaken als fair trade en natuurlijk en biologisch.”

De schappen van Landmarkt staan ook vol Unox, Conimex en Maggi. Bij de ‘echte’ biologische winkels zie je die niet en ook Marqt lijkt wat dat betreft geen concessies te hebben gedaan. Vloekt het niet ook een beetje met de verkondigde ambitie om mensen met „goede dingen” in aanraking te brengen? „Integendeel. Mensen zien dat er een alternatief is voor die merken. En het gekke is: dat werkt. We verkopen Lay’s chips en Hoeksche chips, van een aardappelboer die ze zelf maakt. Wat gebeurt? We verkopen veel meer Hoeksche chips dan Lay’s.”

Landmarkt Amsterdam Schellingwouderdijk 339Amsterdam020-4904333landmarkt.nl

LindenhoffRijksstraatweg 9c1396 JC Baambrugge0294 29 12 72lindenhoff.nl

Voor adressen van winkels van Organic Food for You, Marqt en Ekoplaza, zie organicfoodforyou.nl, marqt.nl en ekoplaza.nl