Gezond zondigen

Cholesterol is niet het gezelligste onderwerp als je lekker wilt eten. Gelukkig is mayonaise best een prima saus.

e maakt er vaak flauwe grappen over, over de Becel Pro-Activ waarop staat: ‘verlaagt actief cholesterol’. Ik heb helemaal geen actief cholesterol. Het mijne is heel sloom.

Maar als je net het boek van Frans Kok en Broer Scholtens hebt gelezen, Gezond eten, gewoon doen, ben je weer even uitgegrapt en wil je ineens heel graag actief smeren. Want niemand heeft zin in dingen als ‘aderverkalking’ – een soort aangekoekte vetlaag in de kransslagaderen die de bloed- en zuurstofdoorstroming naar het hart bemoeilijkt. En niemand heeft ook behoefte aan een hart- of herseninfarct doordat een stolseltje van dat aangekoekte vet loslaat en de zaak blokkeert. Maar je denkt toch makkelijk: ach, dat is bij mij niet zo. Ik heb niet overal cholesterol zitten waar het niet hoort.

We hebben ‘goed’ en ‘slecht’ cholesterol (het klinkt een beetje kinderachtig om het zo te zeggen vind ik, alsof je iets met boeven en polities speelt). Cholesterol krijg je niet alleen binnen door je eten, het wordt ook door het lichaam zelf aangemaakt, het is nodig om allerlei lichaamsprocessen goed te laten verlopen. Maar het ‘slechte’ cholesterol (LDL, Low Density Lipoprotein) is een soort overschot dat zich kan ophopen en dan voor problemen zorgt – vooral in de sfeer van hart- en vaatziekten. Het goede, HDL (High Density Lipoproteine) heeft de verrukkelijke eigenschap dat het dat slechte cholesterol afvoert zodat het het lichaam verlaat in plaats van zich op te houden waar het niets te zoeken heeft.

Zo is het eten van bijvoorbeeld een haring (meerdere haringen, véél haringen) niet alleen lekker en gezond in het algemeen maar ook ‘pro-actief’. Tralala. Soms is gezondheid zo slecht nog niet.

Zodoende kan ook Becel inderdaad een gezondheidsclaim op zijn doosje zetten.

Gezond eten, gewoon doen is zo’n boek waarin dit soort dingen helder worden uitgelegd, plus een heleboel dingen die je wel weet maar die je niet altijd even graag tot je door laat dringen, plus nog wat van die politiezinnetjes waar de gezondheidstypes het patent op hebben: „Het af en toe drinken van een glas wijn of bier mag daarom.” Van wie? Ik mag elke dag een liter wijn als ik wil, daar heeft niemand iets over te zeggen. Het is alleen niet zo gezond.

Zo staat er ook zo’n bemoeizuchtige ‘bewegingsladder’ in, met van onder af aan wat je dagelijks moet doen (lopen in plaats van de lift, de auto enz.) tot wat je ‘zo weinig mogelijk’ zou moeten doen: ‘tv-kijken, computer, videogame’. Een boek lezen, aquarelleren of naar een concert luisteren, leveren niet meer beweging op maar ze klinken minder ‘fout’, niet als dingen waarvan je durft te zeggen dat iemand die ‘zo weinig mogelijk’ moet doen.

Het zijn niet de gezelligste onderwerpen als je eens lekker wilt eten: cholesterol, sportschoenen en volkorenbrood. Maar van tijd tot tijd is het wel nuttig om weer even tot je door te laten dringen dat eten niet alleen maar iets is van heerlijke sauzen of geslaagde kruidencombinaties. Het is ook nodig. En het moet dus gezond zijn. Anders word je dik, en wie te dik is heeft vetcellen diep in de buikholte die ontstekingsreacties elders in het lichaam veroorzaken en zo voor gezondheidsschade zorgen.

Dus komt de BMI (Body Mass Index) weer langs en de tailleomvang, van die dingen die geheel op gemiddelden gebaseerd zijn en waar je dus niet veel aan hebt. Vrouwen zouden geen tailleomvang van meer dan 80 centimeter moeten hebben, zegt het boek, maar wat heb je daaraan? Kleine vrouwtjes zitten bij 80 allang aan de verkeerde kant van de grens, terwijl lange meiden nog dun zijn bij 80 centimeter taille. Zo komen ook gespierde, brede mannen direct verkeerd uit met de BMI, terwijl een buik op beentjes in het veilige gedeelte valt.

Dat zijn niet de informaties waar je het meest aan hebt, ze zijn te algemeen. En wie een boek als dit leest, wil houvast.

Dat krijg je ook, want het boek maakt gedurig gebruik van recent wetenschappelijk onderzoek en ontkracht en passant veel mythen rond gezondheid: pinda’s zijn helemaal niet slecht (wel calorierijk, maar ze bevatten veel onverzadigd vet), mensen die kort slapen zijn niet magerder dan mensen die lang slapen, eieren zijn niet cholesterolverhogend en ze bevatten wel allerlei goede bouwstoffen.

Nergens staat dat mayonaise dan dus een prima saus is, maar dat moet je toch wel concluderen. Plantaardige oliën bevatten veel meervoudig onverzadigde vetzuren (‘goed’ cholesterol) en eieren zijn ook prima de luxe mits je het gebruik ervan niet overdrijft, en meer zit er eigenlijk niet in mayonaise behalve een drupje citroensap of azijn en een theelepeltje mosterd. Een volkoren boterham met tomaat, mayonaise en gemengde kruiden, in de zomer een onweerstaanbare traktatie, valt dus helemaal binnen de gezonde voedingsregels. Alweer tralala!

Toch is gezond eten niet zo gemakkelijk. Je moet van de richtlijnen – die natuurlijk ook weer in het algemeen zijn – zo krankzinnig veel eten om gezond te zijn. Zes sneden volkorenbrood per dag! En dan heb je al yoghurt gehad met vier scheppen muesli! Als je daarmee ontbeten hebt, ben je blij als je nog één volkoren boterham weg weet te werken. En vooruit, dan ook nog een paar volkorenbiscuitjes bij de thee en een plakje ‘volkoren ontbijtkoek’ (ik wist niet eens dat het bestond) bij de koffie.

Maar misschien zou je als je zoveel boterhammen ging eten tussen de middag nooit van je leven meer zin hebben in vervaarlijke snacks bij die zo goed als verboden borrel. En dat was dan weer winst.

Gezonde voeding, we weten het heus wel, dat komt neer op ‘het mediterrane dieet’ en dan meer in het bijzonder op zoals Kretenzische boeren aten voor ze ook op Kreta met de zegeningen van de nieuwe tijd kennismaakten in de vorm van heel veel chips en vlees en frisdranken en dingen in blik waar onveranderlijk veel zout en suiker in zit. De Kretenzers waren ooit opmerkelijk gezond, toen ze nog veel vis aten en veel groenten, bonen, granen, geitenkaas, fruit, en geregeld een lepeltje olijfolie. En geregeld een kannetje retsina. Daar word je niet alleen oud mee, je blijft er (gemiddeld!) ook gezond bij. En dat willen we allemaal.

Wat we niet willen, logisch, is de dingen die je het lekkerste vindt voorgoed laten staan. Haring is dan wel gezond, maar iets heerlijks als oude kaas krijgt aan alle kanten op zijn kop: te vet, te zout. Gelukkig ‘mogen’ we van de auteurs af en toe zondigen. We zijn maar mensen.